Dłuto w wolnomularstwie – Sklep Masoński

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Początki dłuta masońskiego

Dłuto jest oczywiście narzędziem operatywnym, używanym w wielu zawodach związanych z obróbką drewna, kamienia i metalu. Jest to jedno z narzędzi kamieniarza, co stanowi jeden z aspektów wolnomularza (w istocie, wolnomularz symboliczny jest jednocześnie kamieniarzem, rzeźbiarzem, murarzem wznoszącym mury oraz architektem, który projektuje i kieruje budową gmachu). Mimo to dłuto nie pojawia się w dawnych angielskich i szkockich katechizmach masońskich z końca XVII i początku XVIII wieku. Po raz pierwszy wspomniano o nim w 1724 roku w “The Whole Institution of Masonry”. Następnie odnajdujemy je w “The Whole Institution of Free-Masons Opened” z 1725 roku oraz w manuskrypcie “Graham” z 1726 roku. Wydaje się zatem, że dłuto nie należało do symboliki masońskiej przed powstaniem Wielkiej Loży Londynu w 1717 roku (lub, co bardziej prawdopodobne, w 1721 roku).

Dlaczego dłuto pojawiło się tak późno w rytualnych praktykach masońskich? Prawdopodobnie dlatego, że dawne praktyki operatywne były znacznie bardziej złożone i wykorzystywały o wiele więcej narzędzi. Kamieniarze używali całego wachlarza przyrządów, takich jak młoty, dłuta zębate (lub młotki zębate), ciężkie młoty dwustronne, pobijaki i dłuta… Wszystkie te narzędzia były stosowane na różnych etapach pracy, od zgrubnej obróbki po wykończenie kamienia. W miarę oddalania się od praktyk operatywnych, wolnomularstwo dokonało uproszczenia narzędzi, a raczej ich symbolicznej schematyzacji. Celem nie było już szkolenie kamieniarzy, więc zachowano jedynie młotek i dłuto, aby reprezentowały pracę nad kamieniem. W ten sposób rytuały masońskie głoszą, że Uczeń obrabia Kamień Nieociosany za pomocą młotka i dłuta, co z technicznego punktu widzenia jest nonsensem, ale nabiera pełnego znaczenia w ujęciu symbolicznym.

Ten proces symbolicznego uproszczenia prawdopodobnie wyjaśnia pochodzenie Kamienia Sześciennego ze szpicem, zwieńczonego narzędziem w kształcie topora, które widzimy na wielu dywanach lożowych. Przedstawiono wiele interpretacji tego symbolu, ale można się założyć, że jest to jedynie reminiscencja czasów, gdy wolnomularstwo wciąż posiadało w swojej symbolice narzędzie typu młotka zębatego.

Symbolika dłuta

Nie bez mądrości wolnomularstwo wybrało wyłącznie młotek i dłuto do opisania pracy nad kamieniem. Połączenie tych dwóch narzędzi tworzy niezwykle interesujący zestaw symboliczny, pełen subtelności i niuansów. Gdyby wybrano ciężki młot lub młotek zębaty, otrzymalibyśmy narzędzie działające wyłącznie na zasadzie siły, obsługiwane najczęściej oburącz. Symbolika pracy nad Kamieniem Nieociosanym, którym jest sam wolnomularz, mający uwolnić się od skorupy materializmu i ignorancji, wymaga więcej subtelności i finezji.

Wolnomularstwo kocha trójkąty i umieszcza je niemal wszędzie w swoich rytuałach. Wybór młotka i dłuta wprowadza kolejną triangulację. Wolnomularz nie zadowala się więc symbolicznym uderzaniem w Kamień Nieociosany: siła uderzenia młotka, symbolizująca moc, nie jest kierowana bezpośrednio na kamień, który mógłby zostać uszkodzony, lecz jest zapośredniczona przez dłuto, które staje się wówczas symbolem rozeznania, udoskonalenia, precyzji, a nawet – można by rzec – łagodności. Surowa siła młotka zostaje w ten sposób przekształcona przez finezję dłuta, aby ostatecznie oddziałać na kamień w ruchu triangulacji.

Młotek, trzymany w prawej ręce, jest zatem rozumiany jako emblemat siły, woli i determinacji. Jest aktywny (Yang, jak powiedzieliby w tradycji chińskiej), podczas gdy dłuto, trzymane w lewej ręce, jest pasywne (Yin) i symbolizuje intelektualną oraz duchową receptywność, rozeznanie i bystrość umysłu. Jedynie zastosowanie tych dwóch rodzajów sił – jednej aktywnej, „męskiej” i brutalnej, drugiej pasywnej, „żeńskiej” i subtelnej – może pozwolić wolnomularzowi pracować nad doskonaleniem moralnym i duchowym, do którego zachęca droga masońska.