Tarot a wolnomularstwo – Sklep Masoński

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Początki tarota

Tarot, jaki znamy dzisiaj, wywodzi się z XV-wiecznej Europy, jednak jego korzenie sięgają znacznie głębszych wpływów, w tym starożytnego Egiptu czasów mameluckich.

Mamelucy, dynastia wojskowa pochodzenia głównie tureckiego i czerkieskiego, rządzili Egiptem w latach 1250–1517. Ich wpływ kulturowy i gospodarczy był znaczący, zwłaszcza dzięki wymianie handlowej i kontaktom między Europą a światem islamu, co sprzyjało przenikaniu idei, symboli i praktyk między tymi regionami.

Powszechnie uważa się, że karty do gry, które przybyły do Europy ze świata indomuzułmańskiego i perskiego, mogły być inspirowane grami używanymi przez Mameluków. Karty mameluckie, zwane „naïb” lub „karuta”, zawierały motywy i symbole, które prawdopodobnie zainspirowały pierwsze formy tarota.

<img alt="Trzy karty tarota – Visconti-Sforza – 1445 – Blog masoński Sklep

Trzy karty tarota Visconti-Sforza, ok. 1445 r.

Tarot po raz pierwszy pojawia się we Włoszech, gdzie początkowo służył jako zwykła gra towarzyska. Najstarsze znane talie, zwane “tarocchi”, powstały w latach 40. XV wieku. Warto zauważyć, że czasami nazywano je “naibi”, co stanowi wyraźne nawiązanie do mameluckich “naïb”.

Pierwsze talie składały się zazwyczaj z 56 kart w czterech kolorach (buławy, kielichy, miecze i monety) oraz 22 kart atutowych, zwanych “trionfi”. Z czasem te karty atutowe stały się bardziej złożone, a ich symbolika ewoluowała. Cztery kolory, zwane również znakami, to tzw. kolory łacińskie, używane do dziś w hiszpańskich i niektórych włoskich taliach. Odkąd tarot zaczął być wykorzystywany do celów wróżbiarskich i ezoterycznych, 56 kart kolorów nazwano arkanami małymi, a 22 atuty – arkanami wielkimi.

Tarot wróżbiarski i ezoteryczny

Choć początkowo był tylko grą towarzyską, tarot wydaje się być używany do celów wróżbiarskich już od XV wieku, co sugerują autorzy tacy jak Pico della Mirandola (1463–1494). Jednak w epoce renesansu praktyka ta dotyczyła głównie wyższych sfer.

Tarot nigdy nie przestał być grą towarzyską, zwłaszcza we Francji, gdzie pozostaje jedną z najpopularniejszych gier karcianych. Gra się w niego nowoczesnymi kartami, które poza liczbą nie przypominają już dawnych talii i używają francuskich znaków (kier, karo, trefl, pik).

Kartomancja przeżyła we Francji renesans pod koniec XVIII wieku, w ciągu dwóch dekad poprzedzających Rewolucję. Została spopularyzowana w latach 70. XVIII wieku przez Jeana-Baptiste’a Alliette’a, znanego jako Etteila (1738–1794), o którym wiadomo niewiele: według źródeł był fryzjerem, perukarzem, handlarzem nasion lub rycin. Wydrukował talię 32 kart wróżbiarskich (Petit Etteila) i opublikował kilka prac o kartomancji. Po odkryciu tarota dzięki pracom Courta de Gébelina, w 1788 roku wydał własną wersję (Grand Etteila).

Antoine Court de Gébelin

Choć kartomancja stała się popularna w latach 70. XVIII wieku, to pastor Antoine Court de Gébelin (1728–1784) nadał tarotowi rangę intelektualną. Jego ojciec, również Antoine, był pastorem w Nîmes i schronił się w Lozannie, uciekając przed prześladowaniami protestantów po odwołaniu Edyktu nantejskiego w 1685 roku. W 1778 roku Court de Gébelin został przyjęty do wolnomularstwa i bywał w wielu lożach, w tym w słynnej loży “Les Neuf Sœurs”. Jego główne dzieło, publikowane od 1775 roku, to “Le Monde primitif” (Świat pierwotny), monumentalna praca, w której próbował rozszyfrować alegorie ukryte we wszystkich znanych wówczas mitologiach.

To w ósmym tomie, wydanym w 1781 roku, Court de Gébelin zainteresował się tarotem. Widział w nim rodzaj “Biblii w obrazach”, sekretną księgę przekazującą mądrość starożytnych Egipcjan. Nazywał go Księgą Thota, od imienia egipskiego boga mądrości. Choć Egipt był modny w XVIII-wiecznym wolnomularstwie, znano go jedynie z opisów autorów greckich. Kamień z Rosetty odkryto dopiero w 1799 roku, a przetłumaczono w 1822, więc wszystko, co napisano o tradycji egipskiej przed tą datą, jest wątpliwe. Jak widzieliśmy, tarot wywodzi się nie od faraonów, lecz ze średniowiecznego Egiptu Mameluków.

Choć Court de Gébelin nie był wynalazcą kartomancji, to on spopularyzował tarot w epoce nowożytnej. Jego badania kontynuowali inni autorzy, w tym wielu wolnomularzy.

Przykłady tarota masońskiego

Choć najczęściej używanym tradycyjnym tarotem był długo Tarot Marsylski, wybitni wolnomularze i członkowie zakonów ezoterycznych stworzyli własne talie, które są używane do dziś.

Pierwszym, który przychodzi na myśl, jest tarot stworzony w 1889 roku przez szwajcarskiego wolnomularza i ezoteryka Oswalda Wirtha (1860–1943) na prośbę Stanislasa de Guaita (1861–1897). Wirth był teoretykiem ezoteryki, a jego praca nad tarotem jest głęboko przesiąknięta tymi zainteresowaniami.

Cztery karty tarota Oswalda Wirtha

Oryginalność tarota Wirtha polega na jego symbolicznym i filozoficznym podejściu. Dążył do reinterpretacji 22 wielkich arkanów, włączając w nie znaczenia ezoteryczne, kabalistyczne oraz symbole alchemiczne, przy zachowaniu struktury umożliwiającej tradycyjną lekturę. Jego tarot, graficznie bliski Tarotowi Marsylskiemu, charakteryzuje się ilustracjami bogatymi w symbole, które mają przywoływać uniwersalne archetypy i lekcje duchowe.

Warto również wspomnieć o talii Rider-Waite-Smith, jednej z najbardziej wpływowych na świecie. Powstała na początku XX wieku dzięki ilustratorce Pameli Colman Smith (1878–1951) oraz wolnomularzowi i mistykowi Arthurowi Edwardowi Waite’owi (1857–1942), członkom Hermetic Order of the Golden Dawn, zakonu masońsko-różokrzyżowego założonego w Anglii w 1888 roku.

Waite, wolnomularz i członek Societas Rosicruciana in Anglia, przewodził Golden Dawn jako Wielki Mistrz w latach 1903–1914. W 1909 roku postanowił stworzyć nową talię, która odzwierciedlałaby duchowość jego zakonu. Do wykonania ilustracji wybrał Pamelę Colman Smith, zwaną Pixie, która również należała do Golden Dawn i miała unikalne podejście do sztuki, integrując elementy symboliczne w swoich pracach.

Dwanaście kart tarota Rider-Waite-Smith

Talia Rider-Waite-Smith została opublikowana w 1909 roku w Londynie. Składa się z 78 kart, z których każda została zilustrowana tak, aby uchwycić głębokie znaczenia ezoteryczne. Tym, co wyróżnia tę talię, jest fakt, że również małe arkana są w pełni zilustrowane, co wzbogaciło ich symbolikę i uczyniło odczyt bardziej intuicyjnym.

Talia ta wywarła ogromny wpływ na kolejne pokolenia kart, stając się syntezą sztuki, mistycyzmu i psychologii. W XX i XXI wieku powstało wiele innych talii masońskich, m.in. Jeana Beaucharda (1988) i Patricio Diaza Silvy (2016), które wprost integrują symbolikę masońską z ikonografią.

Tarot i wolnomularstwo – dwa podejścia uzupełniające się

Tarot i wolnomularstwo to dwie odrębne rzeczywistości, z własną historią i symboliką. Jednak często się przecinają, a wielu wolnomularzy dostrzegło w tarocie system symboliczny kompatybilny z ich własnym. Obie te ścieżki operują w świecie uniwersalnej symboliki i czerpią z niewyczerpanego źródła zbiorowej nieświadomości.

Sześć kart tarota masońskiego Patricio Diaza Silvy

Wolnomularz szybko poczuje się w tarocie jak w domu. Słońce, Księżyc i Gwiazda przypomną mu symbole, które kontempluje w swojej loży. Łatwo rozpozna Siłę, a jeśli jest członkiem Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego, z radością odnajdzie inne cnoty kardynalne, jak Umiarkowanie i Sprawiedliwość. Wisielec przywoła myśl o “obnażeniu z metali”, a Pustelnik ze swoją słabą latarnią przypomni mu o zejściu do Komnaty Rozmyślań i odkryciu V.I.T.R.I.O.L.-u. Nie zapominając o czterech kolorach małych arkanów: symbolizują one cztery żywioły – Kielichy (Woda), Buławy (Ogień), Miecze (Powietrze) i Monety (Ziemia).

Tarot i wolnomularstwo nie są tym samym, ale mogą oferować uzupełniające się drogi dla poszukiwaczy Światła. Tarot służy nie tylko do wróżenia, ale także jako narzędzie rozwoju osobistego i refleksji. Karty mogą być postrzegane jako lustro duszy, pozwalające odkrywać podświadomość i uzyskiwać wgląd duchowy lub psychologiczny, co jest cenne dla każdego, niezależnie od przynależności do loży.