Gwieździste Sklepienie Świątyni

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Gwieździste Sklepienie

Jeśli Loża mieści się w specjalnie do tego przeznaczonym pomieszczeniu, najczęściej posiada sufit przedstawiający firmament, zwany Gwieździstym Sklepieniem. Przypomina on, że Loża gromadzi się symbolicznie poza Świątynią, co widać w wielu dawnych katechizmach masońskich, począwszy od najstarszego, jaki do nas dotarł (Rękopis z Edynburga, 1696), w którym czytamy: „P. Gdzie odbyła się pierwsza Loża? O. W przedsionku Świątyni Salomona”.

Gwieździste Sklepienie ma również za zadanie podkreślić, że Loża (a tym samym wolnomularstwo) jest uniwersalna i symbolicznie utożsamia się z całym wszechświatem. Jego obecność ilustruje pytania o wysokość Loży, które pojawiają się w większości katechizmów od lat 1700.: „P. Jaką wysokość ma wasza Loża? O. Niezliczone cale i piędzi. P. Co to znaczy, niezliczone? Od materialnych niebios po gwieździsty firmament” (Rękopis Dumfries nr 4, ok. 1710 r.).

Świątynia ozdobiona Sklepieniem przedstawiającym niebo nie jest zresztą domeną wyłącznie wolnomularstwa. Symbolikę tę odnajdujemy w wielu świątyniach starożytności, a także w kościołach chrześcijańskich. Święte miejsce w wielu tradycjach wydaje się zatem być połączone z wszechświatem, z makrokosmosem, którego jest mikrokosmosem. Czasami świątynia jest zorganizowana wokół axis mundi, czyli tajemniczej linii łączącej ziemię z niebem, wokół której świat obraca się w nieustannym ruchu. W Loży masońskiej to axis mundi może być wyobrażone przez Pion zawieszony nad Posadzką Szachownicową, wskazujący w ten sposób Centrum.

Sklep oferuje gwieździste sklepienia i dekoracje Świątyni. Zobacz kolekcję.

Sklepienie ze Stali i Sklepienie Ludzkie

Wolnomularze znają inne Sklepienie, używane głównie do powitania dostojnika odwiedzającego Lożę. Jest to Sklepienie ze Stali. Dwa rzędy stojących naprzeciw siebie wolnomularzy wznoszą swoje szpady, tworząc wirtualny tunel, pod którym przechodzi orszak prowadzący dostojnika na Wschód.

Ten rytuał, oznaczający lojalność i ochronę, ma pochodzenie rycerskie i wojskowe; często spotyka się go przy wyjściu z kościoła podczas ślubu wojskowego. Zadomowił się on w wolnomularstwie pod wpływem lóż wojskowych, a być może także wysokich stopni rycerskich, które rozwinęły się w XVIII wieku.

Należy zauważyć, że szpada nie jest koniecznie niezbędna, aby wyrazić oferowaną ochronę. Wielka Loża Żeńska Francji (i zapewne inne Wielkie Loże Żeńskie) zastąpiła Sklepienie ze Stali mniej militarną wersją, Sklepieniem Ludzkim, w którym Siostry po prostu wyciągają ręce z uniesionymi ramionami. Znaczenie pozostaje takie samo. Nawet wśród wojskowych szpady lub szable, rzadko dziś noszone, często zastępuje się czapką wojskową, trzymaną w prawej dłoni.

Publikacje poświęcone symbolice zostały zebrane tutaj. Zobacz kolekcję.

Sklepienie w wysokich stopniach

Dopiero w niektórych wysokich stopniach masońskich odnajdujemy Sklepienie jako element architektoniczny, czy to jako kopułę, czy jako łuk. W 13. stopniu Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego gromadzimy się teoretycznie w podziemnym Sklepieniu, białej krypcie wspartej na dziewięciu łukach, do której wchodzi się przez właz umieszczony na szczycie Sklepienia. Podobne Sklepienie odnajdujemy w 14. stopniu, tym razem jednak w kolorze czerwonym.

Symbolicznie Sklepienie to przypomina jaskinię – miejsce, w którym potajemnie działają siły telluryczne, miejsce gestacji i (od)rodzenia. Jaskinia reprezentuje również serce człowieka, czyli jego wnętrze, a nawet nieświadomość. Zejście do jaskini może zatem oznaczać zarówno symboliczną śmierć, która koniecznie poprzedza narodziny na wyższym poziomie świadomości, jak i pracę introspekcyjną, która odpowiada tradycyjnemu „Poznaj samego siebie”, stanowiącemu podstawę każdej pracy inicjacyjnej i, bardziej ogólnie, każdej ścieżki rozwoju osobistego.

Na poziomie symbolicznym jedyna różnica między jaskinią a kryptą polega na tym, że pierwsza jest naturalna, a druga jest dziełem ludzkim. Krypta, czyli podziemne Sklepienie, jest owocem wiedzy o tajemniczych mechanizmach ludzkiej duszy; to ludzki artefakt, świadomie zbudowany atanor. Ujawnia ona zdolność Człowieka do tworzenia środków własnej ewolucji duchowej, zamiast zadowalania się podążaniem za Naturą. Z masońskiego punktu widzenia krypta jest niewątpliwie symbolicznie silniejsza niż jaskinia, ponieważ ukazuje Człowieka zdolnego do aktywnego budowania drogi swojego wzniesienia.