Pochodzenie Oficerów Loży
Jak wiadomo, formy współczesnej wolnomularstwa zostały zapożyczone z obyczajów dawnych budowniczych. Jako zorganizowane grupy, bractwa murarzy operatywnych posiadały strukturę wymagającą obecności Oficerów. Osoba przewodnicząca bractwu nie od początku nosiła tytuł Czcigodnego Mistrza. W Szkocji, na przełomie XVII wieku, nazywano go Dozorcą, a wspierał go jeden lub kilku Diakonów. Później najstarszy znany szkocki rytuał masoński wspomina o Mistrzu, Dozorcy i Czeladniku (Rękopis z Edynburga, 1698).
Dokładny skład Kolegium Oficerów dawnych murarzy operatywnych nie jest dobrze znany, ale oczywiste jest, że istniała co najmniej funkcja przewodnicząca, funkcje kierownicze i nadzorcze oraz zadania o charakterze społecznym i charytatywnym. Zadania, które dziś określilibyśmy jako administracyjne i finansowe, wydają się być sprawowane przez duchownych związanych z bractwem, ponieważ wielu murarzy w tamtym czasie nie potrafiło czytać ani pisać.
Ponieważ dawne ceremonie przyjęcia nie są dobrze znane, nie wiadomo dokładnie, ilu Oficerów było wówczas wymaganych. Kwestia ta jednak wyklarowała się wraz z narodzinami wolnomularstwa spekulatywnego, a następnie nowoczesnego wolnomularstwa w XVIII wieku.
Urzędy w nowoczesnym wolnomularstwie
Nowoczesne wolnomularstwo ustaliło szereg Urzędów, z których główne stały się niezmienne, podczas gdy inne mogły ewoluować w zależności od czasu i miejsca. Wśród niezmiennych urzędów znajdziemy:
Czcigodnego Mistrza, który przewodniczy Loży.
Dwóch Dozorców, którzy wspierają Czcigodnego Mistrza.
Sekretarza, który prowadzi rejestry i sporządza protokoły.
Skarbnika, który zarządza finansami.
Szpitalnika, Jałmużnika lub Opiekuna, który zajmuje się aspektem charytatywnym i społecznym.
Jednego lub dwóch Strażników, którzy mogą być nazywani Mówcą, Dozorcą Wewnętrznym, Dozorcą Zewnętrznym, Wartownikiem, Strasznym Bratem… W Europie kontynentalnej zazwyczaj występuje tylko jeden Strażnik, umieszczony wewnątrz Loży.
Poza Strażnikami, którzy pełnią głównie funkcję rytualną, wszyscy ci Oficerowie tworzą rodzaj komitetu sterującego, niezbędnego do funkcjonowania ludzkiej społeczności.
Pozostałe urzędy, które się rozwinęły, pełnią funkcję rytualną i stały się konieczne wraz z przejściem od struktury zawodowej do stowarzyszenia inicjacyjnego. To właśnie w przypadku tych urzędów zauważamy różnice w zależności od kraju i epoki, przy czym rozwinęły się dwa równoległe nurty: model angielski (i szerzej anglosaski) oraz model kontynentalny, w szczególności francuski.
Oficerowie Loży w krajach anglosaskich
W jurysdykcjach masońskich krajów anglosaskich wymagana jest określona liczba Oficerów, których funkcje nie zawsze pokrywają się z Urzędami we francuskim i kontynentalnym wolnomularstwie. Oto te Urzędy:
Bezpośredni Były Mistrz (Immediate Past Master), czyli ustępujący Czcigodny Mistrz. Jest on bardzo szanowany w anglosaskim wolnomularstwie i w niektórych Lożach zastępuje Czcigodnego Mistrza w razie jego nieobecności.
Kapelan, którego funkcją jest odmawianie modlitw podczas ceremonii i błogosławieństw podczas bankietów. Kapelan często jest duchownym swojego wyznania, ale nie jest to obowiązkowe. W niektórych Lożach funkcja ta przypada Bezpośredniemu Byłemu Mistrzowi.
Diakoni (Deacons, zazwyczaj tłumaczeni jako Eksperci w języku francuskim) występują w liczbie dwóch: 1. Diakon i 2. Diakon. 1. Diakon przekazuje rozkazy Czcigodnego 1. Dozorcy, a 2. Diakon od 1. do 2. Dozorcy. Ich głównym zadaniem jest jednak towarzyszenie kandydatom podczas ceremonii przyjęcia.
Intendenci (Stewards), zazwyczaj w liczbie dwóch, czyli 1. i 2. Intendent. Ich funkcje są dość zróżnicowane. Pomagają Diakonom w opiece nad kandydatami i zastępują ich pod nieobecność. Przede wszystkim jednak zajmują się podawaniem wina podczas bankietów i ogólnie ich organizacją.
Sklep gromadzi mementa i podręczniki przeznaczone dla Oficerów Loży. Zobacz kolekcję.
Dyrektor Ceremonii (Director of Ceremonies, Ritualist, Lecturer) odpowiada za płynność rytuału i w razie potrzeby może podpowiadać innym Oficerom tekst, o którym zapomnieli (ponieważ rytuały są praktykowane na pamięć). Jest również odpowiedzialny za wprowadzanie gości do Loży.
Marszałek (Marshal) istnieje tylko w Stanach Zjednoczonych i Szkocji. Jego funkcje są dość podobne do funkcji angielskiego Dyrektora Ceremonii, jest on szczególnie odpowiedzialny za protokół i wprowadzanie gości. W Stanach Zjednoczonych przeprowadza ceremonię z flagą i odbiera przysięgę wierności podczas uroczystości.
biżuteria lożowa Oficerów Loży w Szkocji
Nadzorca Robót (Superintendent of the Works, Architect) odpowiada za wyposażenie rytualne Loży i dba o to, by przed każdą ceremonią niczego nie brakowało.
Mistrz Harmonii (Organist, Director of Music, Master of Harmony) odpowiada za oprawę muzyczną podczas ceremonii.
Orator (Orator) nie zawsze pojawia się wśród Oficerów. Jego funkcją jest bycie gwarantem Praw Masońskich oraz wygłaszanie mów, zwłaszcza po przyjęciu nowych Braci. Funkcja ta jest często przypisywana Bezpośredniemu Byłemu Mistrzowi, co czyni ten urząd zbędnym.
Obok tych głównych urzędów istnieje wiele innych funkcji, które czasami są używane tylko w jednej Jurysdykcji. Najwięcej jest ich w Szkocji. Oto kilka przykładów:
Mentor (Mentor), w Anglii, jest odpowiedzialny za czuwanie nad prawidłowym postępem Braci, będąc dostępnym w razie pytań i porad. Zachęca każdego Brata do znalezienia osobistego mentora wewnątrz Loży i koordynuje wszystkie wysiłki wspierające i szkoleniowe.
Archiwista (Archivist, Librarian, Historian), który przechowuje archiwa Loży, a czasami zarządza małą biblioteką otwartą dla Braci.
Intendent Dobroczynności (Charity Steward), który motywuje Braci do przekazywania darowizn i prezentuje dzieła, które warto wspierać.
Chorąży (Standard Bearer).
Niosący Biblię (Bible Bearer).
Dudy (Bagpiper).
Bard (Bard).
Jeśli chodzi o liczbę Oficerów, zależy to od Jurysdykcji i Lóż, ale w każdym przypadku jest ich więcej niż w wolnomularstwie kontynentalnym i francuskim. Wliczając Bezpośredniego Byłego Mistrza i Oficerów Pomocniczych, szkockie Loże mogą liczyć do 30 Oficerów. W Anglii jest ich około dwudziestu, a w Irlandii i Stanach Zjednoczonych około piętnastu.
Oficerowie Loży we Francji i na kontynencie
Niezależnie od tego, czy chodzi o Ryt Francuski, Ryt Szkocki Dawny i Uznany czy Ryt Szkocki Rektyfikowany, wszystkie kontynentalne Ryty masońskie teoretycznie mają własną definicję Kolegium Oficerów. W praktyce jednak obserwujemy pewną standaryzację wokół dziesięcioosobowego Kolegium Oficerów. Przyjrzyjmy się jednak bliżej różnym urzędom, które istnieją lub istniały w przeszłości.
Orator odpowiada za przestrzeganie Regulaminów Loży i Obediencji, a także za utrzymanie porządku podczas Prac. Tylko on może zwrócić uwagę Czcigodnemu. Jest również odpowiedzialny za wygłaszanie mów po ceremoniach przyjęcia, podczas bankietów i świąt przesilenia. W niektórych Lożach wygłasza referat na każdym Posiedzeniu. Jego funkcja odpowiada funkcji anglosaskiego Oratora, posiada jednak silniejszą władzę instytucjonalną.
Strażnik Pieczęci przechowywał pieczęć i archiwa Loży. Urząd ten zazwyczaj już nie istnieje, a jego funkcje przejął Sekretarz.
Mistrz Ceremonii jest najbardziej mobilnym Oficerem. Kiedy Prace są otwarte, nikt nie może poruszać się po Loży bez bycia przez niego poprzedzanym. Wprowadza gości do Loży i może przekazywać dokumenty między różnymi Oficerami. To on często zapala symboliczne Światła, rozwija dywan lożowy i wystawia Księgę Świętego Prawa. W dawnych rytuałach to on czasami towarzyszył kandydatom podczas ceremonii przyjęcia. Jego funkcja przypomina funkcję anglosaskiego Dyrektora Ceremonii, ale ma on więcej prerogatyw podczas ceremonii i niekoniecznie jest odpowiedzialny za czuwanie nad doskonałym wykonaniem Prac, co często jest zadaniem Eksperta.
Ekspert jest tym, który wprowadza kandydatów do Loży i towarzyszy im podczas ceremonii przyjęcia. Pierwotnie, w Rycie Francuskim, Ekspert nie był stałym Oficerem, lecz Bratem wyznaczonym na okazję danej ceremonii. W przypadku Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego termin Ekspert tłumaczył termin Diakonów i początkowo było ich dwóch. Dziś zazwyczaj jest tylko jeden, niezależnie od rytu. Często jest uważany za specjalistę od rytuału, którego dokładne wykonanie nadzoruje. W niektórych Lożach Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego to on przewodniczy Pracom pod nieobecność Czcigodnego. Odpowiada niektórym funkcjom Diakonów i Marszałków z tradycji anglosaskiej.
Straszny Brat (Frère Terrible), specyficzny dla francuskiego wolnomularstwa, pełnił funkcję Strażnika i Wprowadzającego kandydatów. Czasami poddawał kandydata różnym próbom. Ten urząd i tytuł wyszły z użycia, a jego funkcje dzielą się między Strażnika a Eksperta.
Oficerowie pracujący podczas inicjacji
Architekt-Przygotowujący (Ryt Francuski) lub Ekonom (Ryt Szkocki Rektyfikowany) był odpowiedzialny za gospodarkę, czyli materiały niezbędne do różnych ceremonii. Często zapomniany, jego funkcje są dziś zazwyczaj wykonywane przez Eksperta lub Mistrza Ceremonii. Urząd ten odpowiada anglosaskiemu Nadzorcy Robót.
Mistrz Bankietów, odpowiedzialny za organizację bankietów i rytualnych agap, nie jest używany przez wszystkie Loże. Urząd ten częściowo odpowiada urzędowi anglosaskich Stewardów, ale nie cieszy się tymi samymi honorami.
Mistrz Harmonii odpowiada za muzykę, podobnie jak w modelu anglosaskim.
Chorąży i Niosący Miecz zazwyczaj nie występują już w Lożach, ale pozostają ważni na szczeblu krajowym niektórych Wielkich Lóż.
Niektóre Loże lub Obediencje masońskie znają również inne urzędy, oto dwa przykłady:
Archiwista lub Bibliotekarz, który odpowiada swojemu anglosaskiemu odpowiednikowi.
Magisterium, zwłaszcza w Szwajcarii, odpowiedzialne za sesje instruktażowe przeznaczone dla Uczniów i Czeladników, w miejsce Dozorców. Funkcja ta wykazuje analogie do funkcji angielskiego Mentora.
Każdy Ryt masoński pierwotnie definiował liczbę swoich Oficerów, ale w Europie, a zwłaszcza we Francji, w XX wieku nastąpiła pewna unifikacja modelu. Ponieważ wielu autorów masońskich chciało symbolicznie dopasować Kolegium Oficerów do Drzewa Sefirotycznego, doszło do listy dziesięciu Oficerów, wliczając Czcigodnego. Obok tych dziesięciu Oficerów uważanych za kluczowych często pozostają dwie lub trzy funkcje, uznawane za mniej istotne: Mistrz Bankietów, Mistrz Harmonii oraz, w niektórych Lożach, Bezpośredni Były Mistrz.
Jak zostaje się Oficerem w Loży Masońskiej?
W Anglii dostęp do różnych urzędów zawsze odbywał się poprzez wybory. We Francji natomiast, pod Ancien Régime, Loże były własnością swoich Czcigodnych, którzy pełnili swój urząd dożywotnio i wybierali swoich Oficerów według własnego uznania. System ten zniknął, gdy pierwsza Wielka Loża Francji stała się Wielkim Wschodem Francji w 1773 roku, ustępując miejsca modelowi demokratycznemu.
Choć zasada wyborcza jest dziś normą we wszystkich Obediencjach i Jurysdykcjach masońskich, awans wewnątrz Kolegium Oficerów może się znacznie różnić. Zazwyczaj zeruje się liczniki i wybiera nowe Kolegium bez brania pod uwagę poprzedniego. Niektóre Loże (zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych) przyjęły jednak system awansu wewnętrznego: wybiera się na „najniższe” stanowisko, a następnie, o ile nie wydarzy się nic nieprzewidzianego, co roku awansuje się o szczebel wyżej, aż do zostania Czcigodnym. Awans różni się oczywiście w zależności od urzędów praktykowanych przez Lożę, ale w Stanach Zjednoczonych zazwyczaj kończy się tak: 2. Diakon, 1. Diakon, 2. Dozorca, 1. Dozorca, Czcigodny.
