Początki londyńskiej Świątyni Masońskiej
Wydaje się, że przed powstaniem Wielkiej Loży Londynu w 1717 roku (lub bardziej prawdopodobnie w 1721 roku), pierwsi angielscy wolnomularze spekulatywni posiadali w Londynie miejsce spotkań znane jako „Masons Hall”. Wiemy o tym z kalendarza Eliasa Ashmole’a (1617-1692), który został tam wezwany na posiedzenie loży 10 marca 1682 roku. Nie znamy ani lokalizacji, ani wymiarów tego miejsca, a pompatyczny tytuł „Masons Hall” mógł odnosić się do bardzo skromnego pomieszczenia.
Wiadomo natomiast, że Wielka Loża Londynu nie dysponowała własnym lokalem, a loże zbierały się w tawernach, od których zresztą przybierały swoje nazwy. Według oficjalnej wersji, to właśnie w tawernie „Pod Gęsią i Rusztem” (Goose and Gridiron) cztery loże założycielskie spotkały się 24 czerwca 1717 roku, aby powołać Wielką Lożzę Londynu.
Świątynia z 1775 roku
Dopiero w 1775 roku Wielka Loża Londynu nabyła dwa domy oddzielone ogrodem przy Great Queen Street. Planowano połączyć je rozległą salą, która służyłaby jako Świątynia Masońska. Konkurs architektoniczny wygrał Thomas Sandby (1721-1798), a pierwsza londyńska Świątynia Masońska została zainaugurowana 23 maja 1776 roku. Następnie została rozbudowana w 1820 roku o nowy budynek zaprojektowany przez neoklasycystycznego architekta Johna Soane’a (1753-1837), któremu zawdzięczamy również gmach Banku Anglii oraz jadalnię przy 10 Downing Street.
W 1860 roku Wielka Loża, która od 1813 roku nosiła nazwę Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii, nabyła nowy teren obok Świątyni i zdecydowała o wyburzeniu dobudówek Soane’a, aby włączyć budynki z 1775 roku w większy kompleks. Projekt ten opierał się na planach i rysunkach Fredericka Pepysa Cockerilla (1754-1827), który zmarł ponad trzydzieści lat wcześniej.
Ta druga londyńska Świątynia Masońska była używana do końca lat 20. XX wieku. Została jednak osłabiona przez pożar w 1883 roku i częściowo rozebrana w 1910 roku, aby zrobić miejsce dla nowej przestrzeni. Już w 1919 roku książę Connaught, który był Wielkim Mistrzem Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii w latach 1901-1939, rozpoczął szeroko zakrojoną zbiórkę funduszy na budowę nowej Świątyni Masońskiej w tym samym miejscu.
Świątynia z 1860 roku
Konkurs architektoniczny ogłoszony w 1925 roku wygrali architekci Henry Victor Ashley (1872-1845) i Francis Winton Newman (1873-1953), a prace nad trzecią londyńską Świątynią Masońską rozpoczęły się w 1927 roku i zakończyły w 1932 roku. Książę Connaught początkowo zaprojektował ją jako pomnik ku czci 3325 angielskich wolnomularzy, którzy zginęli na froncie podczas I wojny światowej, nazywając ją „Masońskim Pomnikiem Pokoju” (Masonic Peace Memorial). Dopiero po wybuchu II wojny światowej w 1939 roku budynek przyjął nazwę Freemasons’ Hall.
Freemasons’ Hall w pełnej krasie
Architektura Freemasons’ Hall to wspaniały przykład stylu art déco, charakteryzujący się czystymi geometrycznymi liniami, luksusowymi materiałami i wyszukanymi motywami dekoracyjnymi. Wielka Świątynia, znajdująca się w sercu budynku, robi ogromne wrażenie dzięki zdobionym sufitom, witrażom i symbolicznym posągom. Może pomieścić 1700 osób i służy do ceremonii Wielkiej Loży oraz organów zarządzających różnymi stowarzyszonymi zakonami masońskimi (takimi jak Royal Arch itp.).
Wielka Świątynia
Jednak ten wystawny budynek mieści znacznie więcej przestrzeni, w tym aż 21 mniejszych świątyń, używanych przez loże londyńskie. Niektóre z nich są bardzo przestronne, jak Świątynia nr 1, która oferuje 600 miejsc. Podobnie jak Wielka Świątynia, wiele z nich wyposażono we wspaniałe organy słynnej firmy Henry Willis & Sons, która stworzyła instrumenty dla wielu angielskich katedr oraz londyńskiej Albert Hall.
Freemasons’ Hall posiada również liczne prostsze świątynie, służące do spotkań instruktażowych braci. Oczywiście w budynku znajduje się także bogata biblioteka oraz muzeum, prezentujące liczne przedmioty masońskie o ogromnej wartości historycznej.
Zwiedzanie Freemasons’ Hall
Zabytek o tak wielkim bogactwie architektonicznym i historycznym nie mógł pozostać ukryty przed opinią publiczną. Organizowane są wycieczki po Wielkiej Świątyni, a muzeum jest dostępne dla zwiedzających bezpłatnie, co jest rzadkością godną odnotowania. Biblioteka jest również otwarta dla publiczności, choć nie oferuje wypożyczeń – z księgozbioru można korzystać wyłącznie na miejscu na życzenie.
Freemasons’ Hall – widok z zewnątrz
Należy jednak pamiętać, że Freemasons’ Hall pozostaje przede wszystkim siedzibą Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii, gdzie aktywność masońska jest bardzo intensywna. Dlatego też 21 mniejszych świątyń oraz sale instruktażowe nie są udostępnione zwiedzającym i pozostają zarezerwowane wyłącznie dla braci.
