Maria Deraismes i początki wolnomularstwa mieszanego
Ruch feministyczny narodził się w drugiej połowie XIX wieku, a wielu wolnomularzy, zwłaszcza we Francji, zainteresowało się nim do tego stopnia, że stali się orędownikami praw kobiet. Tak było w przypadku Léona Richera (1824-1911), dziennikarza, wolnomyśliciela i masona z Wielkiego Wschodu Francji.
W 1866 roku Richer zaprosił Marię Deraismes (1828-1894) do wygłoszenia w loży wykładu na temat praw kobiet. Maria Deraismes była pisarką i zaangażowaną mówczynią. W 1869 roku wraz z Richerem założyła Stowarzyszenie na rzecz Praw Kobiet, a w 1878 roku współorganizowała Międzynarodowy Kongres Praw Kobiet. To najprawdopodobniej dzięki Richerowi Maria Deraismes odkryła wolnomularstwo i zapragnęła do niego wstąpić. Współpracowała również z innymi postępowymi masonami, takimi jak Victor Poupin (1838-1906) – pisarz, socjalistyczny polityk i współzałożyciel Ligi Nauczania oraz Demokratycznej Unii Antyklerykalnej, z którym w 1881 roku zorganizowała pierwszy Kongres Antyklerykalny Wielkiego Wschodu Francji.
Mimo wyraźnej dobrej woli niektórych masonów, loże nie były jeszcze gotowe na otwarcie drzwi Świątyni przed kobietami. Choć wielu członków Wielkiego Wschodu Francji sympatyzowało z feminizmem, sam Zakon pozostawał ostrożny i niechętny do przełamywania tradycji męskiego wolnomularstwa. Więcej odwagi można było oczekiwać od Wielkiej Loży Symbolicznej Szkockiej, najbardziej postępowej obediencji tamtych czasów, powstałej w 1880 roku po secesji kilkunastu lóż z bardzo konserwatywnej Rady Najwyższej Francji. Mimo sympatii feministycznych, Wielka Loża Symboliczna Szkocka nie odważyła się na ten krok. Jednak jedna z jej lóż (Les Libres-Penseurs, na Wschodzie Le Pecq) postanowiła działać wbrew zakazom i 14 stycznia 1882 roku przeprowadziła inicjację Marii Deraismes w obecności Georges’a Martina (1844-1916), który był Wielkim Mistrzem Wielkiej Loży Symbolicznej. Ta odważna inicjatywa została źle odebrana przez obediencję, która wykluczyła lożę za niesubordynację. Została ona przywrócona dopiero w 1884 roku pod warunkiem, że Maria Deraismes nie będzie figurować w rejestrze loży.
Maria Deraismes
Choć była masonką, Maria Deraismes pozostała bez loży, nie tracąc jednak nadziei na otwarcie kolejnych drzwi. Wraz z Georges’em Martinem mnożyła pisma, wykłady i kontakty, lecz bezskutecznie.
Zniecierpliwieni, Maria Deraismes i Georges Martin postanowili nie czekać dłużej na przyzwolenie męskich lóż i wzięli sprawy w swoje ręce, tworząc własną mieszaną obediencję masońską. W latach 1890-1893 odbyło się kilka nieformalnych spotkań przygotowawczych, a 14 marca 1893 roku Maria Deraismes, przy wsparciu Georges’a Martina, zainicjowała szesnaście kobiet, z których wszystkie były zaangażowane w sprawę feministyczną. Nowe Siostry zostały podniesione do stopnia Czeladnika 24 marca 1893 roku, a następnie Mistrza 1 kwietnia 1893 roku. Trzy dni później, 4 kwietnia, wybrano Kolegium Oficerów oraz przyjęto statuty i regulaminy. Tak narodziła się Wielka Loża Symboliczna Szkocka Mieszana “Le Droit Humain”, do której przystąpił Georges Martin, stając się pierwszym męskim członkiem tej nowej obediencji.
Od Wielkiej Loży Mieszanej do Zakonu Międzynarodowego
Sklep produkuje dekoracje dla Le Droit Humain. Zobacz kolekcję.
Maria Deraismes nie doczekała rozkwitu nowej obediencji, gdyż zmarła w 1894 roku, pozostawiając Georges’owi Martinowi zadanie jej rozwoju. Poświęcił się temu bez reszty. W 1895 roku założono cztery nowe loże “Le Droit Humain” w Lyonie, Blois, Paryżu i Hawrze, a następnie zjawisko to rozprzestrzeniło się poza granice Francji (do Anglii, Szwajcarii, Holandii, Belgii, Indonezji, Indii, Stanów Zjednoczonych…).
Aby umożliwić członkom lóż “Le Droit Humain” dostęp do wysokich stopni Rytuału Szkockiego Dawnego Uznanego, Georges Martin od 1897 roku pracował nad utworzeniem Mieszanej Rady Najwyższej. W 1899 roku otrzymał 33. i ostatni stopień od Josepha Décembre’a (1836-1906), pisarza i masona z Wielkiego Wschodu Francji. Georges Martin mógł następnie przekazać ten stopień wewnątrz “Le Droit Humain”, a w 1901 roku oficjalnie założono Uniwersalną Mieszaną Radę Najwyższą, co pozwoliło na powstanie Międzynarodowego Mieszanego Zakonu Masońskiego “Le Droit Humain”.
Nowa organizacja potrzebowała godnej siedziby. Po korzystaniu z różnych lokali, Georges Martin zakupił działkę przy ulicy Jules-Breton w Paryżu i przekazał ją “Le Droit Humain” pod budowę gmachu masońskiego. Budowę rozpoczęto przed I wojną światową, a ukończono już po niej, gdy Georges Martin już nie żył (zmarł w 1916 roku). Budynek ten do dziś pozostaje siedzibą “Le Droit Humain”.
Międzynarodowa organizacja “Le Droit Humain”
Pierwotna forma organizacji międzynarodowej, którą przewidział Georges Martin, była ściśle piramidalna: Uniwersalna Mieszana Rada Najwyższa sprawowała władzę nad wszystkimi warsztatami od 1. do 33. stopnia na świecie, bez struktur równoważnych Wielkiej Loży czy Konwentowi na poziomie krajowym.
Jest to o tyle dziwne, że Georges Martin był jednym z założycieli Wielkiej Loży Symbolicznej Szkockiej, która powstała właśnie po to, by kwestionować władzę Rady Najwyższej Francji nad lożami błękitnymi Rytu. Od 1904 roku w kilku francuskich lożach “Le Droit Humain” narastał sprzeciw wobec tego piramidalnego modelu, domagano się zwołania francuskiego Konwentu. Doszło do tego w 1907 roku, jednak Georges Martin przypomniał, że tylko Konwent Uniwersalny ma prawo decydować o Konstytucjach Zakonu. Do 1912 roku odbyło się kilka innych zgromadzeń lóż francuskich, jednak problem relacji z Radą Najwyższą nie został rozwiązany, co doprowadziło w 1914 roku do secesji kilkunastu lóż i utworzenia dysydenckiej Wielkiej Loży Symbolicznej Mieszanej.
Georges Martin
Georges Martin zrozumiał, że nadszedł czas na zwołanie konwentu międzynarodowego, który miał odbyć się w 1914 roku. I wojna światowa uniemożliwiła jednak jego zebranie, a w tym samym 1914 roku zmarła Marie Georges Martin, żona Georges’a Martina i Wielki Mistrz “Le Droit Humain”. Jej mąż objął po niej stanowisko Wielkiego Mistrza, lecz zmarł w 1916 roku, pozostawiając kwestię relacji między Uniwersalną Mieszaną Radą Najwyższą a lożami symbolicznymi w zawieszeniu.
Konwent Międzynarodowy odbył się ostatecznie w 1920 roku i ustalił formę organizacji światowej, która obowiązuje w “Le Droit Humain” do dziś: Uniwersalna Mieszana Rada Najwyższa z jednym Wielkim Mistrzem Zakonu (Najpotężniejszy Suwerenny Wielki Komandor, Wielki Mistrz Zakonu), który gwarantuje przestrzeganie Konstytucji i kierunków Zakonu, podczas gdy Rady Krajowe wraz z corocznym Konwentem zarządzają lożami symbolicznymi w każdym kraju. Przewodniczący Rady Krajowej jest odpowiednikiem Wielkiego Mistrza obediencji symbolicznej, ale nie posiada jego uprawnień, gdyż pozostaje podległy Najpotężniejszemu Wielkiemu Komandorowi, czyli członkowi Rady Najwyższej 33. stopnia reprezentującemu Wielkiego Mistrza w danym kraju.
Rytuał Lauderdale, praktykowany w Le Droit Humain, posiada własne dekoracje. Zobacz kolekcję.
Międzynarodowy Mieszany Zakon Masoński “Le Droit Humain” dzisiaj
Międzynarodowy Mieszany Zakon Masoński “Le Droit Humain” liczy obecnie około 32 000 członków w ponad sześćdziesięciu krajach, a jego loże pracują w 21 różnych językach. Struktura lokalna zależy od liczby lóż: Federacje dla co najmniej 7 lóż, Federacje Pionierskie (lub Jurysdykcje) dla co najmniej 3 lóż, a poniżej tej liczby mówi się o Lożach Pionierskich.
Konwenty Krajowe odbywają się co roku i wybierają Radę Krajową z Przewodniczącym na czele, który tytuł Wielkiego Mistrza nosi jedynie w federacjach francuskiej i belgijskiej. Członkowie Rady Krajowej oraz jej Przewodniczący muszą posiadać stopień Mistrza.
Konwent Międzynarodowy odbywa się co pięć lat z udziałem delegatów Federacji, Jurysdykcji i Lóż Pionierskich. Konwent Międzynarodowy wybiera Radę Najwyższą spośród posiadaczy 33. stopnia, a Rada Najwyższa wybiera Wielkiego Mistrza spośród swoich członków. Jeśli Wielki Mistrz nie jest Francuzem, Zastępca Wielkiego Mistrza musi nim być.
Świątynia przy ulicy Jules-Breton
Od początku oficjalnym rytem “Le Droit Humain” jest Rytuał Szkocki Dawny Uznany. Jednak z szacunku dla lokalnych zwyczajów masońskich, loże błękitne mogą praktykować również inne ryty. W ten sposób niektóre ryty angielskie (w szczególności Rytuał Lauderdale, dzieło Annie Besant i Charlesa W. Leadbeatera, którzy byli członkami “Le Droit Humain”) są używane w krajach anglosaskich i nordyckich. We Francji, według naszej wiedzy, tylko jedna loża pracuje w Rytuale Lauderdale – loża “Le Comte de St-Germain” na Wschodzie Paryża. Ponadto w krajach, w których są one szczególnie rozpowszechnione i honorowane, w ramach “Le Droit Humain” praktykowane są również stopnie dodatkowe (Side Degrees), takie jak Royal Arch czy Mark Masonry.
