Deklaracja opracowana przed szczytem COP21
Powszechna Deklaracja Praw Ludzkości została sporządzona w 2015 roku w kontekście dwudziestej pierwszej Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP21), zorganizowanej w Paryżu. Konferencja ta stanowiła kluczowy moment w międzynarodowej dyplomacji środowiskowej, a jej głównym celem było przyjęcie globalnego porozumienia w sprawie ograniczenia globalnego ocieplenia. W tym ramach prezydent François Hollande powierzył Corinne Lepage, byłej minister środowiska, misję sformułowania tekstu mającego promować uniwersalne podejście etyczne do kwestii ochrony planety, solidarności międzypokoleniowej oraz godności ludzkiej.
Corinne Lepage (w środku) i François Hollande (po prawej)
Corinne Lepage, prawniczka i działaczka od dziesięcioleci zaangażowana w kwestie prawa ochrony środowiska, zebrała komitet roboczy złożony z prawników, ekspertów i przedstawicieli organizacji międzynarodowych. Powstały tekst jest celowo zwięzły i przystępny, aby mógł zostać przyjęty lub poparty przez szerokie grono podmiotów, niezależnie od ich kultury, ustroju politycznego czy systemu prawnego.
Wybór terminu „deklaracja” odnosi się do rodzaju dokumentu symbolicznego, pozbawionego wiążącej mocy prawnej, ale niosącego ze sobą przesłanie etyczne lub filozoficzne. Wpisuje się on w tradycję wielkich dokumentów uniwersalnych, takich jak Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku czy Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 roku, przyjęta przez Organizację Narodów Zjednoczonych.
Od momentu publikacji, Powszechna Deklaracja Praw Ludzkości została przetłumaczona na wiele języków i szeroko rozpowszechniona wśród instytucji krajowych i międzynarodowych. Była prezentowana na różnych forach, w tym w UNESCO, i uzyskała wsparcie wielu rządów, samorządów terytorialnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Architektura łącząca prawa i obowiązki
Jednym z wyróżników tej Deklaracji jest równowaga, jaką proponuje między sześcioma podstawowymi prawami przysługującymi ludzkości a sześcioma odpowiadającymi im obowiązkami, sformułowanymi w sposób symetryczny. Takie podejście ma na celu powiązanie uznania praw z wymogiem odpowiedzialności, zarówno indywidualnej, jak i zbiorowej.
Sześć praw podstawowych:
- Prawo do zdrowego środowiska:
Każdy człowiek, obecny i przyszły, jest uznawany za podmiot prawa do życia w środowisku sprzyjającym jego zdrowiu, rozwojowi i dobrostanowi. - Prawo do odpowiedzialnego, sprawiedliwego i zrównoważonego rozwoju:
Prawo to podkreśla znaczenie rozwoju szanującego równowagę naturalną, dbającego o sprawiedliwość społeczną i solidarność między pokoleniami. - Prawo do ochrony światowego dziedzictwa wspólnego:
Niektóre elementy światowego dziedzictwa przyrodniczego — takie jak klimat, oceany, powietrze, woda słodka i bioróżnorodność — są uważane za dobra, których nie można zawłaszczyć i które muszą być chronione dla całej ludzkości. - Prawo do pokoju:
Pokój jest określony jako podstawowy warunek życia ludzkiego i ochrony planety. - Prawo do różnorodności biologicznej i kulturowej:
Różnorodność kultur i form życia jest uznawana za bogactwo, które należy chronić i szanować. - Prawo do informacji i uczestnictwa:
Prawo to gwarantuje każdemu dostęp do informacji środowiskowych oraz możliwość udziału w decyzjach mających wpływ na społeczność.
Sześć odpowiadających im obowiązków:
-
Szanować życie we wszystkich jego formach:
Ludzkość jest wezwana do uznania wewnętrznej wartości istot żywych i działania z szacunkiem wobec nich. -
Nie szkodzić innym ani środowisku:
Obowiązek ten formułuje ogólną zasadę nieszkodzenia, zarówno wobec jednostek, jak i ekosystemów. -
Współpracować z innymi narodami i pokoleniami:
Solidarność, współpraca i dialog międzykulturowy są przedstawiane jako warunki dobra wspólnego. - Działać sprawiedliwie i uczciwie:
Zasoby i odpowiedzialność muszą być dzielone w sposób sprawiedliwy, zgodnie z zasadami globalnej sprawiedliwości. -
Chronić planetę i jej naturalną równowagę:
Ludzkość jest zachęcana do nieprzekraczania krytycznych granic ekologicznych. - Działać w poczuciu odpowiedzialności:
Obowiązek ten wzywa każdego do mierzenia konsekwencji swoich czynów i wykazywania się rozeznaniem.
Wszystkie te prawa i obowiązki tworzą ramy moralne mające na celu zachęcenie do zbiorowej świadomości w kwestiach globalnych, w perspektywie etycznej i międzypokoleniowej.
Przystąpienie jako kontynuacja wsparcia instytucjonalnego
Wielki Wschód Szwajcarii oraz Wielka Tradycyjna Loża Symboliczna Afryki znajdują się obecnie wśród licznych podmiotów, które wyraziły poparcie dla Powszechnej Deklaracji Praw Ludzkości. Ich podpisy zostały upublicznione z okazji dziesiątej rocznicy powstania tekstu, obchodzonej podczas międzynarodowej konferencji zorganizowanej w Genewie, w siedzibie ONZ, 13 maja 2025 roku.
Wydarzenie to, przebiegające pod znakiem ciągłości i szerzenia idei zawartych w tekście, zgromadziło różne osobistości ze świata polityki, stowarzyszeń i nauki. Wiele instytucji odnowiło lub potwierdziło przy tej okazji swoje przystąpienie do Deklaracji, podkreślając jej rolę jako dokumentu odniesienia w dziedzinie współczesnej refleksji etycznej.
Podpisanie Deklaracji przez Izbę Adwokacką w Marsylii, 2017
W tym kontekście udział Wielkiego Wschodu Szwajcarii i Wielkiej Tradycyjnej Loży Symbolicznej Afryki wpisuje się w szerszą dynamikę uznania zasad wyrażonych w Deklaracji. Tekst ten, otwarty na podpisy każdej organizacji pragnącej potwierdzić jego wartości, od 2015 roku zyskał liczne wsparcie zarówno ze strony państw, jak i organizacji międzynarodowych, samorządów czy podmiotów społeczeństwa obywatelskiego – a teraz także obediencji masońskich.
Stopniowe rozpowszechnianie w różnych przestrzeniach
Od momentu publikacji Powszechna Deklaracja Praw Ludzkości była prezentowana w wielu przestrzeniach refleksji i współpracy. Przedstawiono ją m.in. na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, w Parlamencie Europejskim, UNESCO oraz w wielu organach dialogu międzyrządowego i pozarządowego. Władze lokalne we Francji i za granicą również przyjęły uchwały o poparciu lub uznaniu tekstu.
Jej rozpowszechnianie opierało się na ciągłej strategii komunikacyjnej, obejmującej publikacje, sympozja, warsztaty i spotkania. Strona internetowa poświęcona Deklaracji oferuje pełną wersję tekstu, przetłumaczoną na wiele języków, oraz aktualną listę sygnatariuszy.
Obecność Deklaracji w różnych kontekstach – edukacji, zrównoważonego rozwoju, dyplomacji, kultury – pokazuje jej uniwersalny charakter. Jest to elastyczny instrument, z którego może skorzystać każdy podmiot pragnący działać w ramach globalnej dynamiki etycznej.
Podsumowanie
Powszechna Deklaracja Praw Ludzkości, zrodzona w kontekście COP21 i napędzana wolą etycznej konwergencji na skalę światową, nadal zyskuje zróżnicowane wsparcie. Jej struktura oparta na powiązaniu praw i obowiązków, niewiążący charakter oraz przystępność pozwalają na jej przyjęcie lub poparcie przez wiele instytucji.
Podpisy Wielkiego Wschodu Szwajcarii oraz Wielkiej Tradycyjnej Loży Symbolicznej Afryki wzmacniają tę dynamikę, włączając te dwie obediencje masońskie w proces uznania zasad zawartych w tekście. Udział ten ma charakter dobrowolny, otwarty i jest zgodny z duchem Deklaracji, której głównym celem pozostaje promowanie wspólnej świadomości wyzwań związanych z przyszłością ludzkości i planety.
