Geneza REAA
Od patentu Morina (1761) do Najwyższych Rad z 1801 i 1804 roku
Najpopularniejszym na świecie systemem wysokich stopni masońskich jest Dawny i Uznany Ryt Szkocki (REAA). Początki tego rytu sięgają lat po 1762 rok i są ściśle związane z relacjami między Francją a Ameryką. Mimo oficjalnej wersji szeroko rozpowszechnionej w literaturze masońskiej, geneza ta pozostaje dość niejasna. Wobec braku współczesnych źródeł historycznych, wiele kwestii pozostaje w sferze domysłów. Większość faktów opiera się jedynie na dokumentach z 1801 roku, z których część jest prawdopodobnie fałszywa. W tym artykule podsumowujemy powszechnie przyjętą historię powstania REAA, zachowując ostrożność wobec informacji niepotwierdzonych wiarygodnymi źródłami.
Étienne Morin i rozpowszechnienie Rytu Doskonałości
Historia REAA miałaby swój początek w Bordeaux w 1762 roku, wokół postaci Brata o nazwisku Etienne Morin (1705 lub 1717–1771). Morin, podobnie jak Jean-Théophile Désaguliers, wywodził się prawdopodobnie z protestanckiej rodziny z La Rochelle, która uciekła przed prześladowaniami religijnymi. Miał urodzić się w Nowym Jorku w 1705 roku (choć niektórzy wskazują na region Cahors w 1717 roku) i prawdopodobnie znał język angielski, co tłumaczyłoby jego rolę w tej historii. Od 1745 roku Morin miał należeć do loży w Bordeaux, gdzie Rada Cesarzy Wschodu i Zachodu (system wysokich stopni założony w 1758 roku, którego ślady odnaleziono jedynie w Paryżu) miała stworzyć kapitułę swojego rytu w 25 stopniach, powszechnie znaną jako Ryt Doskonałości, choć jego prawdziwa nazwa brzmiała Zakon Królewskiej Tajemnicy.
Patent Morina i pierwsze kapituły REAA
27 sierpnia 1761 roku Etienne Morin otrzymał w Paryżu patent od rzekomej “Wielkiej Loży św. Jana Jerozolimskiego” na szerzenie tego rytu w Nowym Świecie. Oryginał patentu zaginął, ale jego treść znana jest z dziesięciu wersji w języku francuskim i angielskim, z których najstarsza pochodzi z 1768 roku. Nie ma powodów, by wątpić w jego istnienie. Dokument podpisany jest przez dziewięć osób, w tym Chaillona de Jonville i Lacorne’a, dwóch zastępców hrabiego de Clermont, Wielkiego Mistrza Wielkiej Loży Francji. Wszyscy sygnatariusze byli członkami Rady Cesarzy Wschodu i Zachodu. Nawet jeśli dokument powołuje się na patronat Wielkiego Mistrza (który był wówczas nieobecny z powodu udziału w wojnie siedmioletniej), wydaje się, że władzą, która go wydała, nie była Wielka Loża Francji, lecz Rada Cesarzy Wschodu i Zachodu, uzurpująca sobie tytuły Wielkiej Loży. Było to łatwe, gdyż Chaillon de Jonville, jako zastępca Wielkiego Mistrza, posiadał pieczęcie zarówno Wielkiej Loży, jak i samego Wielkiego Mistrza!
27 marca 1762 roku Étienne Morin wyruszył na Saint-Domingue, jednak miał zostać schwytany i krótko więziony przez Anglików. Po uwolnieniu miał odwiedzić Anglię i Szkocję, gdzie rzekomo otrzymał angielski patent. Potwierdzonym faktem jest natomiast, że Morin dotarł na Saint-Domingue i tam, a także w Luizjanie, szerzył masonerię.
21 września 1762 roku w Bordeaux miały zostać podpisane Wielkie Konstytucje Rytu Doskonałości. Sygnatariuszy miało być dziewięciu, jednak żadne nazwisko nie zostało wymienione (nie byłoby zaskoczeniem, gdyby byli to ci sami sygnatariusze patentu Morina!). Dokument ten jest ewidentnie fałszywy, co potwierdza rażący błąd autora: napisano w nim, że Konstytucje zostały przekazane hrabiemu de Grasse-Tilly. Tymczasem Alexandre de Grasse-Tilly, choć był jednym z twórców i propagatorów REAA, urodził się w 1765 roku i w żadnym wypadku nie mógł być wymieniony w dokumencie podpisanym w 1762 roku!
ODKRYJ WYSOKIE STOPNIE REAA TUTAJ >
Kryzysy masońskie i rozłam w Wielkiej Loży Francji
Po śmierci Lacorne’a w 1762 roku w Wielkiej Loży Francji doszło do zwrotu akcji. Wielki Mistrz, po powrocie z wojny, przeprowadził reformę zakonu, zgodnie z którą urzędy miały być odtąd wybieralne i sprawowane jedynie przez trzy lata. Podczas pierwszych wyborów w 1765 roku paryska frakcja arystokratyczna Wielkiej Loży („lacornardzi”), do której należało dziewięciu sygnatariuszy patentu Morina, została odsunięta od władzy, a zwyciężyła prowincjonalna partia mieszczańska („anty-lacornardzi”). W 1766 roku wykluczono piętnastu „lacornardów”, w tym Brata Daubertina, sekretarza, który sporządził patent. To prawdopodobnie wtedy Wielki Mistrz odkrył istnienie tego dokumentu: w 1766 roku cofnął pełnomocnictwa Morina i przekazał je niejakiego Bratu Martinowi, który ograniczył się do inspekcji lóż założonych przez Morina, nie tworząc żadnej nowej. Odwołanie z 1766 roku i nominacja Martina były zakamuflowanym unieważnieniem patentu Morina. Patent został podpisany przez zastępców Wielkiego Mistrza i opatrzony pieczęciami, więc otwarte unieważnienie go było niemożliwe bez zdyskredytowania całej Wielkiej Loży, a zwłaszcza Chaillona de Jonville i Clermont. Rozwiązanie z 1766 roku było z pewnością najbardziej eleganckim sposobem na zamknięcie sprawy bez urażenia kogokolwiek.
Henry Francken i transmisja do Ameryki
Morin jednak zignorował to odwołanie. W 1768 roku spotkał Brata o nazwisku Henry Francken (~1720–1795), Anglika holenderskiego pochodzenia, którego mianował Zastępcą Wielkiego Inspektora. Francken przetłumaczył rytuały na język angielski i po śmierci Morina w 1771 roku rozpowszechnił Ryt Doskonałości na kontynencie amerykańskim, docierając aż do Nowego Jorku. Przed śmiercią w 1795 roku Francken miał przekazać pochodnię hrabiemu Alexandre’owi de Grasse-Tilly (1765–1845), który przybył na Antyle w 1789 roku.
33 stopnie REAA i Wielkie Konstytucje z 1786 roku
Uważa się, że Grasse-Tilly należał do grupy Francuzów i Amerykanów, którzy w 1797 roku w Charleston założyli Wzniosłe Konsystorium 25. stopnia, choć istnienie tej grupy nie zostało udowodnione. W międzyczasie, w 1786 roku, miały pojawić się nowe Wielkie Konstytucje, tzw. berlińskie, rzekomo podpisane w Berlinie przez samego króla Fryderyka II. Jest to oczywiście fałszerstwo: Fryderyk II zmarł kilka miesięcy po rzekomej dacie podpisania, będąc chorym i zgorzkniałym, a od dawna odwrócił się od wolnomularstwa. Te nowe Konstytucje rozszerzyły ryt do 33 stopni, z najwyższym stopniem Suwerennego Wielkiego Inspektora Generalnego. To właśnie REAA, jaki znamy dzisiaj.
Skąd pochodzą te Wielkie Konstytucje? Z jakiego okresu faktycznie pochodzą? Kto je napisał? To tajemnica. Wobec braku dowodów na europejskie pochodzenie Wielkich Konstytucji i ich redakcję w 1786 roku, można założyć, że zostały one w całości sfabrykowane w Ameryce w 1801 roku. A skąd wzięło się osiem stopni dodanych do skali 25-stopniowej? Są one wyraźnie pochodzenia francuskiego i można przypuszczać, że Grasse-Tilly przywiózł je ze sobą, udając się na Antyle w 1789 roku. Gdzie je otrzymał? Ponownie trafiamy do środowiska, które już odegrało rolę w tej historii.
Zemsta „lacornardów” i światowa ekspansja
Piętnastu „lacornardów” wykluczonych z Wielkiej Loży w 1766 roku założyło nową lożę z patentem Loży-Matki z Marsylii pod nazwą „St-Lazare” (ironiczny wybór, gdyż św. Łazarz jest patronem trędowatych!). Loża ta w 1776 roku otrzymała nowy patent od Loży-Matki z Awinionu i przyjęła wysokie stopnie używane w tym systemie, zmieniając nazwę na „Saint Jean d’Écosse du Contrat Social” i przyjmując tytuł „Szkockiej Loży-Matki Francji”. To właśnie w tych stopniach, przybyłych z Awinionu i nieznanych wcześniej w Paryżu, należy szukać pochodzenia ośmiu stopni dodanych do 33 stopni REAA. I to właśnie w tej loży Grasse-Tilly został inicjowany w 1783 roku. Czy powstanie REAA nie jest ostatecznie daleką zemstą „lacornardów” odsuniętych w 1766 roku?
Faktem pozostaje, że w 1801 roku Grasse-Tilly, wraz z grupą francuskich i amerykańskich Braci, utworzył pierwszą na świecie Najwyższą Radę w Charleston. Po powrocie do Francji w 1804 roku założył Najwyższą Radę Francji, drugą w kolejności na świecie.
