Emulation: ryt, który nim nie jest

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

1. Czy Ryt Emulation to naprawdę ryt?

To bez wątpienia pierwsza i najważniejsza trudność: Ryt Emulation w ścisłym tego słowa znaczeniu nie jest rytem. Samo to określenie jest mylące, ponieważ narzuca angielskiej wolnomularstwie kontynentalny sposób myślenia, który do niego nie pasuje. W Anglii nie mówi się o „rytach” w takim sensie, w jakim rozumieją to europejscy masoni, lecz o „workings”, czyli sposobach pracy w loży według wspólnych ram.

Ryt Emulation, a dokładniej Emulation Working, oznacza zatem szczególny sposób praktykowania rytuałów angielskiej masonerii, a nie autonomiczny system posiadający własne stopnie, warianty symboliczne czy specyficzne dekoracje. W Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii nie istnieje wielość konkurencyjnych rytów, jak na kontynencie, lecz jedność zasad: praca „zgodnie z angielskimi Konstytucjami”.

Właśnie ten punkt budzi dezorientację. Tam, gdzie wolnomularz wyszkolony w Rytcie Szkockim Dawnym i Uznanym lub Rytcie Francuskim oczekuje ustrukturyzowanego, spójnego i jasno zidentyfikowanego korpusu, w Anglii znajduje jedynie różnorodność praktyk bardzo zbliżonych do siebie, wywodzących się z tej samej matrycy. Ryt Emulation nie jest więc rytem w kontynentalnym znaczeniu tego słowa, lecz jedną z najpowszechniejszych form wyrazu unikalnej tradycji.

2. Dlaczego angielska masoneria podzieliła się w XVIII wieku?

Tradycyjnie narodziny nowoczesnej masonerii sytuuje się w momencie założenia Wielkiej Loży Londynu w 1717 roku, a dokładniej w 1721 roku. Data ta jest często przedstawiana jako jasny i konsensualny punkt wyjścia. Jednak wcale tak nie jest. Ta nowa struktura, zamiast zjednoczyć wszystkie angielskie loże, bardzo szybko wywołała opór.

Niektóre loże uznały, że rozwijające się w niej zwyczaje zniekształcają starsze praktyki. Zarzucano jej zwłaszcza zanik niektórych elementów rytualnych, takich jak inwokacje, zniesienie funkcji takich jak diakoni, czy też zmiany w układzie symbolicznym, w szczególności odwrócenie kolumn i słów w dwóch pierwszych stopniach. Krytyka ta nie wynikała z prostego konserwatyzmu: wyrażała rzeczywistą rozbieżność w sposobie przekazywania i praktykowania rytuału.

Pierwsza forma zorganizowanej opozycji pojawiła się w północnej Anglii wraz z lożą z Yorku, która w 1725 roku ogłosiła się „Wielką Lożą Całej Anglii”. Choć ta obediencja pozostała marginalna i działała z przerwami, świadczy ona o istotnym fakcie: od samego początku angielska masoneria nie była zjednoczona, lecz naznaczona głębokimi napięciami wokół legitymizacji praktyk rytualnych.

3. „Starzy” kontra „Nowocześni”: fundamentalny podział

Prawdziwa linia podziału nie przebiega jednak w Yorku, lecz w Londynie, wraz z trwałą opozycją między tymi, których nazwano „Nowoczesnymi” (Moderns), a tymi, którzy sami określali się jako „Starzy” (Antients) – z akcentowanym „t”, aby podkreślić świadomą wierność starszej tradycji.

W latach 1730-1740 relacje między Wielką Lożą Londynu a Wielkimi Lożami Irlandii (1725) i Szkocji (1736) stopniowo się pogarszały. Wielu irlandzkich i szkockich masonów przebywających w Londynie odmawiało dołączenia do lóż tzw. „nowoczesnych”, które uważali za dalekie od swoich zwyczajów. Napływ irlandzkich uchodźców po głodzie w latach 1740-1741 jeszcze bardziej nasilił to zjawisko: wielu z nich zakładało własne loże, wierne swoim pierwotnym praktykom.

W 1751 roku sześć z tych lóż utworzyło nową obediencję o znaczącej nazwie: „Wielka Loża Najstarszego i Szanownego Bractwa Wolnych i Przyjętych Murarzy według Starych Konstytucji”. Za tą nazwą kryła się jasna wola: potwierdzenie legitymizacji tradycji odrębnej od tradycji „Nowoczesnych”. Centralną postacią tego ruchu był Laurence Dermott (1720-1791), irlandzki kupiec i Wielki Sekretarz obediencji, autor Konstytucji znanych pod tytułem Ahiman Rezon.

Strona tytułowa Ahiman Rezon autorstwa Laurence’a Dermotta (wydanie z 1764 r.), tekst założycielski Wielkiej Loży „Starych”

Loże „Starych” praktykowały rytuały naznaczone wpływami irlandzkimi, których ślady można znaleźć w niektórych publikacjach z XVIII wieku, takich jak The Three Distinct Knocks (1760). Naprzeciw nim „Nowocześni” kontynuowali swój rozwój, zwłaszcza na kontynencie europejskim. Jednak w świecie anglosaskim, a szczególnie w Ameryce, tradycja „Starych” zyskała szeroką przewagę, niesiona zwłaszcza przez irlandzkie i szkockie pułki armii brytyjskiej.

Ta opozycja między „Starymi” a „Nowoczesnymi” nie była zwykłym sporem szkół: głęboko ukształtowała ewolucję angielskiej masonerii i przygotowała grunt pod przyszłe zjednoczenie, którego Ryt Emulation będzie jednym z pośrednich spadkobierców.

4. 1813: zjednoczenie… i narodziny nowego sposobu pracy

Po ponad pół wieku rywalizacji, napięcia między „Starymi” a „Nowoczesnymi” zaczęły łagodnieć na przełomie XIX wieku. Rozpoczął się ruch zbliżenia, napędzany wspólną wolą zakończenia podziału, który stał się trudny do utrzymania. Proces ten nie odbył się bez przygotowań.

Już w 1809 roku „Nowocześni” utworzyli specjalną lożę, Lodge of Promulgation, której zadaniem było ponowne zbadanie praktyk rytualnych i zbliżenie ich do dawnych zwyczajów. Cel był jasny: umożliwienie pojednania ze „Starymi”, a także z tradycjami irlandzką i szkocką. Jednocześnie po obu stronach wyznaczono komisarzy, aby przygotowali akt zjednoczenia.

Kontekst stał się sprzyjający w 1813 roku, kiedy dwaj synowie króla Jerzego III objęli funkcje Wielkich Mistrzów obu rywalizujących obediencji: książę Sussex dla „Nowoczesnych”, książę Kent dla „Starych”. Ich wspólna wola ułatwiła negocjacje. 27 grudnia 1813 roku oficjalnie utworzono Zjednoczoną Wielką Lożę Anglii pod zwierzchnictwem księcia Sussex.

Świątynia Emulation Lodge of Improvement w Londynie, ważne miejsce przekazu stylu Emulation

Aby ujednolicić praktyki, powołano Lodge of Reconciliation. Jej misją było zdefiniowanie wspólnego rytuału, zdolnego pogodzić istniejące tradycje. Wynik wyraźnie przechylił się na stronę zwyczajów „Starych”, których wpływ stał się dominujący. Nie chodziło jednak o stworzenie nowego rytu w kontynentalnym znaczeniu tego słowa, lecz o ustanowienie wspólnej podstawy pracy, zgodnej z angielskimi Konstytucjami.

W tych ramach zaczęły rozwijać się różne loże instruktażowe, których zadaniem było przekazywanie i stabilizowanie tych zwyczajów. Wśród nich decydującą rolę odegrała Emulation Lodge of Improvement. To nie ona stworzyła ryt, ale to od niej pochodzi nazwa Ryt Emulation, tak jak będzie on później rozumiany – lub źle rozumiany.

5. Emulation: jeden z wielu „workingów”

To tutaj nieporozumienie staje się oczywiste. Ryt Emulation, jak nazywa się go na kontynencie, jest w rzeczywistości tylko jednym z wielu „workingów”, czyli specyficznym sposobem wdrażania zwyczajów zdefiniowanych po zjednoczeniu w 1813 roku. Nie posiada on ani autonomii doktrynalnej, ani odrębnej struktury: wpisuje się w spójną całość, której Zjednoczona Wielka Loża Anglii nigdy nie próbowała rozbijać na konkurencyjne ryty.

Emulation Lodge of Improvement, założona na początku XIX wieku, stała się jedną z głównych lóż instruktażowych odpowiedzialnych za przekazywanie tych zwyczajów. Dzięki rygorowi nauczania i prestiżowi, jakim się cieszyła, w znacznym stopniu przyczyniła się do rozpowszechnienia swojego sposobu pracy, do tego stopnia, że jej nazwa stała się, w drodze uproszczenia, nazwą rzekomego rytu. Jest to jednak tylko efekt dyfuzji, a nie oficjalne uznanie.

Istnieją jednak inne „workingi”, wywodzące się z innych lóż instruktażowych: Stability, Oxford, Taylor, Standard, South London, West End. Ich różnice są realne, ale minimalne i nie dotyczą struktury rytuału, lecz niuansów wykonania, sformułowań czy gestykulacji. Wszystkie wywodzą się z tej samej matrycy, czyli praktyk ustalonych po zjednoczeniu.

Zjednoczona Wielka Loża Anglii nigdy nie orzekła, że jeden „working” powinien narzucić się jako punkt odniesienia. Wręcz przeciwnie, uznaje tę wewnętrzną różnorodność za bogactwo, pod warunkiem, że mieści się ona w ramach Konstytucji. Nie istnieje zatem Ryt Emulation w ścisłym znaczeniu, lecz jeden z wielu sposobów pracy zgodnie z angielską tradycją.

6. Jakie są specyfiki Rytu Emulation?

Dla wolnomularza wyszkolonego na kontynencie Ryt Emulation zaskakuje mniej swoimi tekstami, a bardziej sposobem ich wdrażania. To, co uderza w pierwszej kolejności, to nie konkretna treść doktrynalna, lecz wymóg formy, doprowadzony do stopnia rzadko osiąganego w rytach kontynentalnych.

Praktyka w całości zapamiętana

Ryt Emulation jest tradycyjnie praktykowany bez pomocy pisemnych. Oficerowie muszą znać swoje role na pamięć i odtwarzać rytuały z precyzją. Ten wymóg może robić wrażenie, ale nie jest on właściwy tylko dla Rytu Emulation: występuje we wszystkich praktykach anglosaskich. Odzwierciedla on szczególną koncepcję przekazu, opartą na żywej pamięci, a nie na tekście.

Gestykulacja jako struktura

To bez wątpienia najbardziej charakterystyczny punkt. Ryt Emulation przywiązuje ogromną wagę do gestykulacji, postawy i poruszania się. Każdy ruch jest skodyfikowany, każda pozycja ma znaczenie. Rytuał nie tylko jest wypowiadany: jest ucieleśniony. Ten rygor może wydawać się formalny, a nawet ograniczający, ale w rzeczywistości stanowi serce pracy masońskiej w tym kontekście.

Loża bez „desek” (wykładów)

Kolejna istotna różnica: brak „desek” (wykładów), jakie znamy z rytów kontynentalnych. Praca w loży nie opiera się na referatach, po których następują dyskusje, lecz na precyzyjnej sekwencji rytualnej, powtarzanej na każdym posiedzeniu: prace są otwierane kolejno w pierwszym, drugim, a następnie trzecim stopniu, po czym są zamykane w odwrotnej kolejności. Poza ceremoniami przyjęcia, ta dynamika stanowi istotę działalności. Rytuał nie służy jako ramy dla innej pracy: on sam jest pracą. Konferencje, jeśli istnieją, odbywają się poza posiedzeniem, najczęściej podczas bankietu.

Pedagogika ciała, a nie dyskursu

Ryt Emulation preferuje formę nauki poprzez powtarzanie i stopniową integrację gestów. Nie chodzi o wyjaśnianie, lecz o działanie. To podejście można w pewnym sensie porównać do niektórych praktyk obserwowanych w azjatyckich sztukach walki, gdzie skodyfikowane sekwencje pozwalają zinternalizować zasady bez przechodzenia przez wyraźną formułę teoretyczną. Rytuał staje się wtedy ćwiczeniem samym w sobie, dyscypliną, która angażuje ciało równie mocno, co umysł.

7. Czy Ryt Emulation jest bliższy tradycji operatywnej?

Ryt Emulation czasami sprawia wrażenie, z perspektywy kontynentalnej, powrotu do starszej formy praktyki, gdzie gest przeważa nad dyskursem. To wrażenie zasługuje na doprecyzowanie, ale nie jest pozbawione podstaw. Centralne miejsce przyznane powtarzaniu, precyzji ruchów i rygorystycznemu wykonywaniu rytuału przywołuje logikę nauki, która przypomina tę ze starych cechów.

U murarzy operatywnych przekaz nie przechodził najpierw przez wyjaśnienie teoretyczne, lecz przez naśladownictwo i korektę gestu. Uczono się poprzez działanie, pod okiem tych, którzy wiedzieli. Z tego punktu widzenia Ryt Emulation wydaje się zachowywać coś z tego ducha, nie w swoich historycznych formach, ale w sposobie postrzegania pracy inicjacyjnej.

Oczywiście nie chodzi o twierdzenie o bezpośredniej ciągłości, co byłoby trudne do ustalenia z pewnością. Ale porównanie pozwala naświetlić różnicę w wrażliwości: tam, gdzie ryty kontynentalne w dużej mierze rozwinęły podejście dyskursywne, ustrukturyzowane wokół refleksji i wymiany zdań, Ryt Emulation preferuje stopniową internalizację, opartą na praktyce.

Ta orientacja nie jest ani lepsza, ani gorsza. Proponuje inną drogę. I być może właśnie w tym tkwi zainteresowanie Rytem Emulation dla europejskich masonów: nie jako model do naśladowania, ale jako przypomnienie, że rytuał może być czymś więcej niż tylko prostymi ramami i ponownie stać się prawdziwym narzędziem transformacji.

Podsumowanie – Ryt Emulation, inny sposób pracy

Ryt Emulation, pomimo swojej potocznej nazwy, nie stanowi rytu w rozumieniu masonów z kontynentu. Oznacza sposób pracy wywodzący się ze szczególnej historii angielskiej masonerii, odziedziczony po zjednoczeniu w 1813 roku i przekazywany przez różne loże instruktażowe. Zrozumienie Rytu Emulation oznacza więc zgodę na wyjście z logiki klasyfikacji, aby wejść w logikę praktyki.

Ta różnica perspektywy w dużej mierze wyjaśnia nieporozumienia otaczające Ryt Emulation. Tam, gdzie szuka się ustrukturyzowanego systemu, nie znajduje się rytu, lecz sposób pracy „zgodnie z angielskimi Konstytucjami”, którego Ryt Emulation jest tylko jedną z możliwych form. Tam, gdzie oczekuje się wyraźnego nauczania, odkrywa się pedagogikę opartą na powtarzaniu i stopniowej integracji rytuału. Ryt Emulation nie proponuje dyskursu o masonerii: angażuje tego, kto go praktykuje, w doświadczenie.

Przypominając, że rytuał może być celem samym w sobie, Ryt Emulation zachęca do ponownego rozważenia pewnych nawyków przyjętych w praktykach kontynentalnych, gdzie czasami jest on sprowadzany do prostych ram wstępnych. Nie chodzi o hierarchizowanie podejść, lecz o uznanie, że istnieje wiele dróg, z których niektóre prowadzą mniej przez komentarz, a bardziej przez wykonanie.

Autor: Ion Rajolescu, redaktor naczelny Sklep — w służbie sprawiedliwego, rygorystycznego i żywego słowa masońskiego

Odkryj naszą kolekcję dekoracji dla Rytu Emulation.

Fartuch Mistrza z zawieszkami – Ryt Emulation Tradycyjny

EUR 50.00

EUR 60.00

Dodaj do koszyka

Zobacz więcej

1 Czy Ryt Emulation to pełnoprawny ryt masoński?

Nie. Pomimo swojej potocznej nazwy, Ryt Emulation nie jest rytem w kontynentalnym znaczeniu tego słowa. Jest to „working”, czyli sposób pracy w loży zgodnie z angielskimi Konstytucjami.

2 Jaka jest różnica między Rytem Emulation a Emulation Working?

W gruncie rzeczy nie ma żadnej. „Ryt Emulation” to nazwa rozpowszechniona na kontynencie, podczas gdy „Emulation Working” to poprawny angielski termin określający ten sposób praktykowania rytuału.

3 Czy Ryt Emulation jest używany tylko w Anglii?

Nie. Ryt Emulation jest praktykowany w wielu obediencjach na całym świecie, zwłaszcza w dawnych strefach wpływów brytyjskich, ale także w niektórych regularnych obediencjach europejskich, takich jak Wielka Loża Narodowa Francji czy Wielka Loża Szwajcarska Alpina.

4 Czy Zjednoczona Wielka Loża Anglii narzuca Ryt Emulation?

Nie. Zjednoczona Wielka Loża Anglii nie narzuca żadnego konkretnego „workingu”. Ryt Emulation jest po prostu jednym z najbardziej rozpowszechnionych ze względu na historyczny wpływ Emulation Lodge of Improvement.

5 Jakie są główne cechy Rytu Emulation?

Ryt Emulation wyróżnia się całkowicie zapamiętaną praktyką rytuału, bardzo skodyfikowaną gestykulacją i brakiem „desek” (wykładów) w loży. Praca opiera się na samym wykonaniu rytuału.

6 Dlaczego w Rycie Emulation nie ma „desek”?

W angielskiej tradycji rytuał stanowi serce pracy masońskiej. Wymiana intelektualna nie jest nieobecna, ale odbywa się poza posiedzeniem, często podczas bankietu.

7 Czy Ryt Emulation jest bliższy tradycji operatywnej?

Bez możliwości potwierdzenia bezpośredniej ciągłości, Ryt Emulation wykazuje pewne analogie z przekazem operatywnym, zwłaszcza poprzez wagę przywiązywaną do powtarzania gestów i nauki poprzez praktykę.

Znajdź tutaj pełną transkrypcję podcastu dla tych, którzy wolą czytać lub chcą pogłębić dyskusję.

Podcast – Ryt Emulation, inny sposób pracy

Ryt Emulation często intryguje masonów z kontynentu. Przedstawia się go jako ryt, porównuje do wielkich znanych systemów, takich jak Ryt Szkocki Dawny i Uznany czy Ryt Francuski, a jednak, gdy tylko zainteresujemy się nim bliżej, coś stawia opór. Ryt Emulation nie jest rytem w takim sensie, w jakim zwykle go rozumiemy. Jest sposobem pracy, wywodzącym się z angielskiej tradycji, i właśnie to czyni go trudnym do uchwycenia.

Aby zrozumieć tę specyfikę, trzeba wrócić do początków nowoczesnej masonerii w Anglii. Na początku XVIII wieku założenie Wielkiej Loży Londynu nie spotkało się z jednomyślną akceptacją. Niektóre loże kwestionowały ewolucję rytualną, która się tam rozwijała. Widziały w niej zniekształcenia starszych praktyk, zwłaszcza w zniesieniu niektórych funkcji czy w modyfikacji punktów odniesienia symbolicznego.

Ten sprzeciw przybrał ustrukturyzowaną formę wraz z opozycją między „Nowoczesnymi” a tymi, którzy sami określali się jako „Starzy”. Ci ostatni domagali się wierności zwyczajom, które uważali za bardziej autentyczne, często pod wpływem tradycji irlandzkich i szkockich. Przez kilka dekad te dwa nurty współistniały, rozwijały się, a czasami ścierały.

Trzeba było czekać do początku XIX wieku, aby doszło do zbliżenia. W 1813 roku obie Wielkie Loże zjednoczyły się, tworząc Zjednoczoną Wielką Lożę Anglii. To zjednoczenie nie dało narodzin nowemu rytowi, lecz woli ujednolicenia praktyk. Specjalna loża, Lodge of Reconciliation, została obarczona zadaniem zdefiniowania wspólnych ram.

W tym kontekście rozwinęły się loże instruktażowe, przeznaczone do przekazywania tych zwyczajów. Wśród nich Emulation Lodge of Improvement odegrała główną rolę. Jej wpływ był tak duży, że jej nazwa ostatecznie określiła, w drodze uproszczenia, sposób pracy. Tak narodziło się to, co dziś nazywamy Rytem Emulation.

Ale trzeba być precyzyjnym. Ryt Emulation to tylko jedna z form tego samego angielskiego modelu. Zjednoczona Wielka Loża Anglii nie uznaje kilku rytów, lecz sposób pracy zgodnie ze swoimi Konstytucjami. Istnieją różne „workingi”, z pewnymi niuansami, ale wszystkie wywodzą się z tej samej logiki.

To, co wyróżnia Ryt Emulation, to nie konkretna treść doktrynalna, lecz sposób działania. Rytuał jest tam uczony na pamięć. Gestykulacja jest skodyfikowana z wielką precyzją. A przede wszystkim praca w loży nie opiera się na referatach czy dyskusjach. Prace są otwierane kolejno w trzech stopniach, a następnie zamykane, według ścisłego porządku. Rytuał nie służy jako ramy dla innej pracy. On jest pracą.

To podejście może zaskakiwać masonów kontynentalnych, przyzwyczajonych do praktyki „desek” i dyskusji w loży. Jednak proponuje ono inną drogę. Drogę bardziej cichą, bardziej ucieleśnioną, gdzie uczymy się poprzez działanie, powtarzanie, stopniowe integrowanie gestów i form.

W pewnym sensie ta praktyka przypomina tę dawnych murarzy operatywnych. Nie żeby istniała bezpośrednia ciągłość, ale odnajdujemy tu logikę nauki opartą na geście, a nie na dyskursie. Uczymy się patrząc, odtwarzając, dostosowując.