GLNF: historia i regularność

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

1. Grande Loge Nationale Française a regularność masońska: co oznacza uznanie przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii?

Regularność masońska stanowi jeden z kluczowych wyznaczników tożsamości Grande Loge Nationale Française (GLNF). Uznanie przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii (UGLE) nie jest jedynie kwestią dyplomatycznego porozumienia między obediencjami: to uznanie oparte na precyzyjnych zasadach, kształtowanych stopniowo od XVIII wieku i doprecyzowanych w XX wieku.

Wśród tych zasad znajduje się afirmacja wiary w Boga, określanego mianem Wielkiego Architekta Wszechświata, obowiązek składania przysięgi przez każdego członka na Księgę Świętego Prawa — najczęściej Biblię — oraz zakaz prowadzenia dyskusji politycznych i religijnych w loży. Elementy te kształtują rozumienie tradycji masońskiej przez Grande Loge Nationale Française.

Wielka Świątynia Grande Loge Nationale Française, miejsce uroczystych posiedzeń i prac instytucjonalnych obediencji.

Uznanie przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii wiąże się również z wyłącznością terytorialną: w każdym kraju uznawana jest tylko jedna regularna obediencja. We Francji przywilej ten od 1913 roku przysługuje Grande Loge Nationale Française. Sytuacja ta odróżnia ją od innych francuskich obediencji, które nie wszystkie podzielają tę samą koncepcję regularności masońskiej.

Należy jednak doprecyzować, że regularność odpowiada wewnętrznej definicji przyjętej przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii oraz stowarzyszone z nią obediencje. Opiera się ona na konkretnych kryteriach doktrynalnych i organizacyjnych, które te obediencje uznają za konstytutywne dla tradycji masońskiej. Inne obediencje, we Francji i poza nią, odwołują się do odmiennych koncepcji wolnomularstwa. Grande Loge Nationale Française wpisuje się w te konkretne ramy odniesienia i w pełni przyjmuje wynikające z nich wymagania.

Zrozumienie Grande Loge Nationale Française wymaga zatem pojęcia, czym jest regularność masońska: wiernością zasadom uznawanym za fundamentalne, deklarowaną ciągłością inicjacyjną oraz przynależnością do międzynarodowej sieci uznanych obediencji.

2. Rok 1877 i przekształcenie francuskiego krajobrazu masońskiego

Rok 1877 stanowi punkt zwrotny w historii wolnomularstwa we Francji. Wielki Wschód Francji usunął wówczas ze swojej Konstytucji obowiązek wiary w Boga, pracy na Chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata oraz eksponowania Księgi Świętego Prawa podczas prac w loży. Decyzja ta wpisywała się w szerszy ruch: już w 1872 roku Wielki Wschód Belgii przyjął podobne rozwiązanie. Przemiana kontynentalnego krajobrazu masońskiego nie była zatem zjawiskiem wyłącznie francuskim.

Ewolucja ta nie dotyczyła jedynie kwestii rytualnych czy słownictwa. Odzwierciedlała ona nową koncepcję instytucji masońskiej, bardziej skoncentrowaną na autonomii indywidualnego sumienia i zaangażowaniu w sprawy społeczne. Część wolnomularzy w pełni poparła ten kierunek. Inni natomiast uznali, że wyraźne odniesienie do Wielkiego Architekta Wszechświata oraz obecność Księgi Świętego Prawa stanowią strukturalne elementy tradycji masońskiej.

Na przestrzeni dziesięcioleci ta różnica w podejściu nie zniknęła. Utrwaliła się i napędzała poszukiwania ram instytucjonalnych pozwalających na utrzymanie praktyki jawnie teistycznej, zgodnej z kryteriami regularności masońskiej, tak jak są one definiowane w świecie anglosaskim. W tym kontekście na początku XX wieku narodził się projekt, który doprowadził do powstania Grande Loge Nationale Française.

Zatem, na długo przed oficjalnym założeniem w 1913 roku, warunki doktrynalne i instytucjonalne dla pojawienia się Grande Loge Nationale Française były już spełnione. Nie narodziła się ona z nagłego zerwania, lecz z postępującego procesu reorganizacji wewnątrz francuskiego i europejskiego wolnomularstwa.

3. 1910–1913: od odrodzenia rytu po założenie Grande Loge Nationale Française

Poszukiwanie ram zgodnych z regularnością masońską znalazło swoje konkretne urzeczywistnienie na początku XX wieku. Trzej francuscy wolnomularze — Édouard de Ribaucourt, Camille Savoire i Gustave Bastard — podjęli starania w Wielkiej Loży Szwajcarskiej Alpina oraz w Niezależnym Wielkim Przeoracie Helweckim, ostatniej aktywnej potędze Rytu Szkockiego Rektyfikowanego. Ich cel był jasny: przywrócić we Francji praktykę wierną temu rytowi, który pozostał przywiązany do wyraźnego odniesienia do Wielkiego Architekta Wszechświata.

9 czerwca 1910 roku zostali przyjęci jako Rycerze Dobroczynni Świętego Miasta i uzyskali patenty niezbędne do odrodzenia tradycji rektyfikowanej we Francji. Kilka dni później, 20 czerwca 1910 roku, przystąpili do reaktywacji loży „Le Centre des Amis”, ostatniej francuskiej loży pracującej w Rycie Szkockim Rektyfikowanym do 1830 roku. Początkowo Wielki Wschód Francji zaakceptował, by loża ta przyjęła ten ryt i podpisał porozumienie z Niezależnym Wielkim Przeoratem Helweckim.

Édouard de Ribaucourt został pierwszym Czcigodnym Mistrzem loży „Le Centre des Amis”. Prace przebiegały normalnie do 1913 roku. W tym roku Wielki Wschód Francji próbował narzucić nowy rytuał Rytu Szkockiego Rektyfikowanego, oczyszczony z odniesień do Wielkiego Architekta Wszechświata. Dla Ribaucourta i jego braci ta modyfikacja była nie do pogodzenia z samym duchem rytu. Ich wnioski o zachowanie tradycyjnego rytuału nie przyniosły rezultatu.

Zerwanie stało się nieuniknione. 5 października 1913 roku loża „Le Centre des Amis” przekształciła się w Niezależną i Regularną Wielką Lożę Narodową dla Francji i jej Kolonii. Niecałe dwa miesiące później, 3 grudnia 1913 roku, Wielka Zjednoczona Loża Anglii udzieliła oficjalnego uznania. Ten akt założycielski trwale wpisał przyszłą Grande Loge Nationale Française w międzynarodowy krajobraz masoński i przypieczętował jej orientację na regularność masońską.

4. Od wpływów brytyjskich do afirmacji francuskiej

W momencie uznania w 1913 roku nowa obediencja skupiała jedynie ograniczoną liczbę lóż. Tylko jedna loża wywodząca się z Wielkiego Wschodu Francji, „L’Anglaise 204” na Wschodzie Bordeaux, natychmiast dołączyła do powstającej struktury. Pozostałe loże były głównie złożone z Brytyjczyków mieszkających we Francji i pracujących według Rytu Emulacji. Ta początkowa konfiguracja wyjaśnia, dlaczego niektórzy obserwatorzy nazywali wówczas obediencję „Angielską Wielką Lożą Francji”.

Choć pierwotnym zamiarem założycieli było odrodzenie Rytu Szkockiego Rektyfikowanego, Ryt Emulacji stopniowo stał się najczęściej praktykowanym rytem w młodej obediencji. Loża „Le Centre des Amis” przez długi czas pozostawała jedynym warsztatem pracującym w Rycie Szkockim Rektyfikowanym. Ta koegzystencja wrażliwości rytualnych przyczyniła się do ukształtowania szczególnej tożsamości przyszłej Grande Loge Nationale Française.

W 1948 roku Niezależna i Regularna Wielka Loża Narodowa dla Francji i jej Kolonii oficjalnie przyjęła nazwę Grande Loge Nationale Française. W tym czasie znaczna część jej członków była pochodzenia brytyjskiego. Jednakże francuskie struktury stopniowo się wzmacniały.

W 1958 roku siedem lóż, w tym loża założycielska „Le Centre des Amis”, zdecydowało się odejść, aby założyć Grande Loge Nationale Française Opéra, przyszłą Grande Loge Traditionnelle et Symbolique Opéra. Ta schizma odzwierciedlała różnice w ocenie relacji, jakie należy utrzymywać z innymi francuskimi obediencjami, oraz wewnętrznej ewolucji instytucji.

Ważny punkt zwrotny nastąpił w 1965 roku. W wyniku schizmy wewnątrz Wielkiej Loży Francji, wielu jej członków dołączyło do Grande Loge Nationale Française, wnosząc ze sobą m.in. Ryt Szkocki Dawny i Uznany. Od tego okresu obediencja odnotowała wyraźniejszy rozwój wewnątrz francuskiego krajobrazu masońskiego, zachowując jednocześnie swoje międzynarodowe uznanie i przywiązanie do zasad regularności masońskiej.

5. Wzrost, korekty i stabilizacja w XXI wieku

Od drugiej połowy XX wieku Grande Loge Nationale Française odnotowuje regularny wzrost liczby członków. Integracja Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego, obok Rytu Emulacji i innych praktyk rytualnych, zwiększyła jej atrakcyjność dla braci przywiązanych do regularności masońskiej i afirmowanej teistycznej koncepcji tradycji.

Dynamika ta przełożyła się na trwały wzrost na przełomie lat 2000. W 2011 roku Grande Loge Nationale Française osiągnęła około 44 000 członków i tymczasowo stała się drugą co do wielkości francuską obediencją masońską. Ekspansji tej towarzyszyły adaptacje strukturalne i organizacyjne związane z zarządzaniem grupą, która stała się liczebnie znacząca.

Rok 2012 był okresem wewnętrznego kryzysu, który doprowadził do odejścia pewnej liczby lóż. Założyły one wówczas Grande Loge Alliance Maçonnique Française (GL-AMF). Po tej trudnej fazie, liczebność Grande Loge Nationale Française ustabilizowała się na poziomie około 29 000 członków, po czym nastąpiła stopniowa konsolidacja. Obecnie Grande Loge Nationale Française zrzesza około 32 000 członków.

Ten ciąg wzrostu, kryzysu, a następnie stabilizacji wpisuje się w historię instytucjonalną obediencji tej skali. Nie zmienił on zasad konstytutywnych, które stanowią fundament jej tożsamości: uznania międzynarodowego, odniesienia do Wielkiego Architekta Wszechświata oraz wierności kryteriom regularności masońskiej.

6. Ryty praktykowane w Grande Loge Nationale Française

Choć Grande Loge Nationale Française narodziła się w nurcie Rytu Szkockiego Rektyfikowanego, jej rozwój historyczny doprowadził do stopniowego przyjęcia kilku rytów wewnątrz jej lóż symbolicznych. Ta pluralność rytualna stanowi dziś jedną z jej cech strukturalnych.

Ryt Emulacji zajmuje ważne miejsce. Wywodzący się z Anglii, wpisuje się w tradycję pochodzącą z Wielkiej Zjednoczonej Loży Anglii i kładzie nacisk na precyzję ceremonialną, powściągliwość rytuału oraz wierność brytyjskim zwyczajom. Jego zakorzenienie w Grande Loge Nationale Française tłumaczy się początkową obecnością lóż złożonych z braci brytyjskich mieszkających we Francji.

Ryt Szkocki Dawny i Uznany jest również szeroko praktykowany od lat 60. XX wieku. Ryt ten, bardzo rozpowszechniony na świecie, przyczynia się do międzynarodowego zakorzenienia Grande Loge Nationale Française.

Ryt Francuski jest również obecny, w swojej tradycyjnej wersji zgodnej z wymogami regularności masońskiej. Oferuje on ustrukturyzowane podejście, historycznie zakorzenione w XVIII-wiecznej tradycji francuskiej.

Grande Loge Nationale Française przyjmuje ponadto Ryt Yorku oraz Standardowy Ryt Szkocki, poszerzając tym samym wachlarz wrażliwości rytualnych dostępnych dla swoich członków. Ta różnorodność nie podważa jedności doktrynalnej obediencji, która pozostaje oparta na odniesieniu do Wielkiego Architekta Wszechświata i poszanowaniu kryteriów regularności masońskiej.

Poza stopniami symbolicznymi, Grande Loge Nationale Française utrzymuje więzi z jurysdykcjami zarządzającymi wysokimi stopniami Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego, Rektyfikowanego oraz Rytu Francuskiego. Jest również stowarzyszona z kilkoma anglosaskimi Side Degrees, takimi jak Arka Królewska, Masoneria Znaku, Żeglarze Arki Królewskiej, Zakon Sprzymierzonych Stopni Masońskich czy Stopnie Kryptyczne.

Wreszcie, na płaszczyźnie bardziej rodzinnej, Grande Loge Nationale Française patronuje kilku kapitułom Zakonu DeMolay International, organizacji przeznaczonej dla młodych chłopców w wieku od 15 do 21 lat, co świadczy o szerszym wpisaniu się w anglo-amerykański świat masoński.

7. Grande Loge Nationale Française dzisiaj: ciągłość i oddziaływanie

Obecnie Grande Loge Nationale Française zrzesza około 32 000 członków w kilkuset lożach na terytorium Francji i za granicą. Pozostaje jedyną francuską obediencją uznawaną przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii i wpisuje się w międzynarodową sieć obediencji podzielających te same kryteria regularności masońskiej.

Jej organizacja wewnętrzna opiera się na strukturze terytorialnej opartej na prowincjach, które z kolei grupują loże. Organizacja ta pozwala zapewnić spójność praktyk rytualnych, utrzymując jednocześnie bliskość między warsztatami a obediencją. Współczesne narzędzia komunikacji, w szczególności intranet Regius i powiązana z nim aplikacja, dostępne tylko dla członków, uczestniczą w tej strukturze, ułatwiając wymianę instytucjonalną i rozpowszechnianie informacji.

Rękopis Regius (ok. 1390 r.), najstarszy znany tekst Old Charges. Jego nazwa została przejęta przez Grande Loge Nationale Française dla określenia jej intranetu instytucjonalnego, w nawiązaniu do tego starożytnego źródła tradycji masońskiej.

Czasopismo „Les Cahiers Villard de Honnecourt” również przyczynia się do życia intelektualnego obediencji. Oferuje prace badawcze, studia historyczne i refleksje symboliczne, które wpisują się w wymagającą tradycję, dbającą o przekaz i jakość treści.

Poprzez swoje ryty, struktury i wsparcie instytucjonalne, Grande Loge Nationale Française potwierdza ciągłość doktrynalną opartą na odniesieniu do Wielkiego Architekta Wszechświata, regularnej praktyce rytualnej oraz wpisaniu się w filiację uznaną na szczeblu międzynarodowym. Jej historia, naznaczona fazami rozwoju i korekt, wpisuje się w stałą wolę zachowania zasad konstytutywnych, które przyświecały jej założeniu w 1913 roku.

Podsumowanie – Grande Loge Nationale Française między wiernością a ciągłością

Od momentu uznania w 1913 roku, Grande Loge Nationale Française wpisała się w wyjątkową trajektorię wewnątrz francuskiego krajobrazu masońskiego. Zrodzona z wyraźnego przywiązania do regularności masońskiej i odniesienia do Wielkiego Architekta Wszechświata, Grande Loge Nationale Française stopniowo ustrukturyzowała swoją tożsamość wokół uznania międzynarodowego, opanowanej pluralności rytualnej oraz skonsolidowanej organizacji instytucjonalnej.

Od jej początków związanych z odrodzeniem Rytu Szkockiego Rektyfikowanego po integrację innych rytów praktykowanych w Grande Loge Nationale Française, jej historia świadczy raczej o woli ciągłości niż zerwania. Okresy wzrostu, korekty instytucjonalne i fazy reorganizacji nie zmieniły jej fundamentalnych zasad.

Zrozumienie Grande Loge Nationale Française oznacza zatem uchwycenie związku między historią, regularnością masońską a praktyką rytualną. Oznacza również obserwację, w jaki sposób francuska obediencja trwale wpisuje się w międzynarodową sieć, rozwijając jednocześnie własne narzędzia, takie jak Regius, w służbie swojej wewnętrznej spójności.

Autor: Ion Rajolescu, redaktor naczelny Sklep — w służbie sprawiedliwego, rygorystycznego i żywego słowa masońskiego

Odkryj naszą kolekcję dekoracji masońskich dla dostojników Grande Loge Nationale Française, zaprojektowaną z poszanowaniem zwyczajów i tradycji właściwych dla tej obediencji.

Fartuch Prowincjonalny. Wielki Oficer. Odznaka Funkcyjna. Wielki Strój – GLNF

EUR 130.00

Dodaj do koszyka

Zobacz więcej

1 Czym jest Grande Loge Nationale Française?

Grande Loge Nationale Française to obediencja masońska założona w 1913 roku i uznawana przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii. Definiuje się jako regularna i pracuje na Chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata.

2 Dlaczego Grande Loge Nationale Française jest nazywana regularną?

Jest nazywana regularną, ponieważ przestrzega kryteriów zdefiniowanych przez tradycję anglosaską, w szczególności wiary w Boga, obecności Księgi Świętego Prawa podczas prac oraz zakazu debat politycznych i religijnych w loży.

3 Od kiedy Grande Loge Nationale Française jest uznawana przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii?

Oficjalne uznanie przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii datuje się na 3 grudnia 1913 roku.

4 Ilu członków liczy obecnie Grande Loge Nationale Française?

Grande Loge Nationale Française liczy około 32 000 członków zrzeszonych w kilkuset lożach we Francji i za granicą.

5 Jakie ryty są praktykowane w Grande Loge Nationale Française?

Ryty praktykowane w Grande Loge Nationale Française obejmują m.in. Ryt Emulacji, Ryt Szkocki Dawny i Uznany, Ryt Francuski, Ryt Yorku oraz Standardowy Ryt Szkocki.

6 Czym jest Regius wewnątrz Grande Loge Nationale Française?

Regius to oficjalny intranet Grande Loge Nationale Française. Umożliwia zarządzanie administracyjne, komunikację wewnętrzną oraz dostęp do informacji zastrzeżonych dla członków. Dostępna jest również powiązana aplikacja mobilna, EgRegius.

7 Czy Grande Loge Nationale Française jest otwarta dla kobiet?

Grande Loge Nationale Française przyjmuje tylko mężczyzn. Stanowisko to wpisuje się w ramy kryteriów regularności masońskiej, do których się odwołuje.

Znajdź tutaj pełną transkrypcję podcastu dla tych, którzy wolą czytać lub chcą pogłębić poruszane tematy.

Podcast – Grande Loge Nationale Française: historia, regularność i praktykowane ryty

Grande Loge Nationale Française zajmuje wyjątkowe miejsce w francuskim krajobrazie masońskim. Jest dziś jedyną francuską obediencją uznawaną przez Wielką Zjednoczoną Lożę Anglii. To uznanie, uzyskane 3 grudnia 1913 roku, głęboko naznacza jej tożsamość.

Aby jednak zrozumieć Grande Loge Nationale Française, musimy cofnąć się w czasie.

W 1872 roku Wielki Wschód Belgii przyjął środek usuwający obowiązek wyraźnego odniesienia do Boga w swoich pracach. Pięć lat później, w 1877 roku, Wielki Wschód Francji podjął podobną decyzję. Usunął ze swojej Konstytucji obowiązek pracy na Chwałę Wielkiego Architekta Wszechświata oraz eksponowania Księgi Świętego Prawa w loży.

Wybór ten trwale zmienił równowagę francuskiego wolnomularstwa. Część braci poparła tę ewolucję. Inni natomiast uznali, że wyraźne odniesienie do Wielkiego Architekta Wszechświata i obecność Księgi Świętego Prawa stanowią strukturalne elementy tradycji masońskiej.

Na początku XX wieku trzej francuscy wolnomularze — Édouard de Ribaucourt, Camille Savoire i Gustave Bastard — podjęli starania w Wielkiej Loży Szwajcarskiej Alpina oraz w Niezależnym Wielkim Przeoracie Helweckim. Ich celem było odrodzenie we Francji Rytu Szkockiego Rektyfikowanego, który pozostał wierny wyraźnemu odniesieniu teistycznemu.

9 czerwca 1910 roku zostali przyjęci jako Rycerze Dobroczynni Świętego Miasta. 20 czerwca tego samego roku reaktywowali lożę „Le Centre des Amis”. Początkowo osiągnięto porozumienie z Wielkim Wschodem Francji. Jednak w 1913 roku, gdy próbowano narzucić rytuał oczyszczony z odniesień do Wielkiego Architekta Wszechświata, zerwanie stało się nieuniknione.

5 października 1913 roku loża „Le Centre des Amis” przekształciła się w Niezależną i Regularną Wielką Lożę Narodową dla Francji i jej Kolonii. Niecałe dwa miesiące później, 3 grudnia 1913 roku, Wielka Zjednoczona Loża Anglii udzieliła oficjalnego uznania. Grande Loge Nationale Française trwale wpisała się w ramy regularności masońskiej.

Początkowo obediencja była skromna liczebnie. Skupiała m.in. loże złożone z Brytyjczyków pracujących w Rycie Emulacji. Stopniowo rozwijała swoją obecność we Francji. W 1948 roku oficjalnie przyjęła nazwę Grande Loge Nationale Française.

Punkt zwrotny nastąpił w 1965 roku, kiedy w wyniku schizmy wewnątrz Wielkiej Loży Francji, bracia dołączyli do Grande Loge Nationale Française, wnosząc ze sobą Ryt Szkocki Dawny i Uznany. Od tego okresu jej rozwój przyspieszył.

W 2011 roku Grande Loge Nationale Française osiągnęła około 44 000 członków i tymczasowo stała się drugą co do wielkości francuską obediencją masońską. Rok później, w 2012 roku, kryzys wewnętrzny doprowadził do odejścia kilku lóż, które założyły Grande Loge Alliance Maçonnique Française. Po tym okresie reorganizacji liczebność ustabilizowała się, a następnie stopniowo skonsolidowała wokół 32 000 członków.

Obecnie Grande Loge Nationale Française praktykuje kilka rytów w swoich lożach symbolicznych: Ryt Emulacji, Ryt Szkocki Dawny i Uznany, Ryt Francuski, Ryt Yorku oraz Standardowy Ryt Szkocki. Ta pluralność rytualna wpisuje się we wspólne ramy doktrynalne: odniesienie do Wielkiego Architekta Wszechświata i poszanowanie kryteriów regularności masońskiej.

Poza lożami obediencja wspiera się na współczesnych narzędziach, takich jak intranet Regius i aplikacja EgRegius, które strukturyzują życie administracyjne i instytucjonalne. Publikuje również uznane czasopismo „Les Cahiers Villard de Honnecourt”, przyczyniając się do refleksji historycznej i symbolicznej.