Tajemnicze pochodzenie
Stopień Royal Ark Mariner (Nautonier de l’Arche Royale) został po raz pierwszy odnotowany w Anglii w 1871 roku, kiedy to pojawiły się informacje o jego praktykowaniu w ramach Wielkiej Loży Masonerii Znaku (Mark Masonry). Wydaje się jednak, że stopień ten wciąż “należał” do rzeźbiarza Mortona Edwardsa (1834-1917), który był jego depozytariuszem. Dopiero w 1884 roku sprzedał on prawa do stopnia Wielkiej Loży Znaku za sumę 25 funtów (około 3900 funtów obecnie, czyli około 4800 euro). Skąd jednak Morton Edwards czerpał wiedzę o tym stopniu?
Emblemat Royal Ark Mariner
Często wskazuje się na XVIII-wieczne korzenie i hipoteza ta jest całkiem prawdopodobna. Stopień Royal Ark Mariner koncentruje się na postaci Noego i biblijnej opowieści o Potopie. Warto przypomnieć, że wersja Konstytucji Andersona z 1738 roku wyraźnie określała wolnomularzy mianem Noachidów, czyli duchowych potomków Noego. Był to mityczny sposób na przedstawienie wolnomularstwa jako przetrwałej pierwotnej Tradycji duchowej, istniejącej przed Potopem i religią mojżeszową.
Znane są inne stopnie masońskie nawiązujące do postaci Noego. Myślimy tu oczywiście o Noachicie lub Kawalerze Pruskim, obecnym w wysokich stopniach REAA (Rytuał Szkocki Dawny i Uznany). Stopień ten, prawdopodobnie powstały około 1758 roku i mający rzekomo niemieckie pochodzenie, został po raz pierwszy opublikowany we Francji w 1766 roku. W Ameryce od 1775 roku znany jest również stopień o nazwie Arka i Gołębica (Ark and Dove): obecnie włączony do Rytu York, stanowi stopień przygotowawczy do Royal Arch.
Jest więc całkiem możliwe, że stopień przedstawiający postać Noego pojawił się w Anglii w XVIII wieku. Choć opowieść ta nie wykazuje bezpośrednich analogii z rytuałem Royal Ark Mariner, legenda o odnalezieniu ciała Hirama przez jego synów, ujawniona w Manuskrypcie Grahama z 1726 roku, potwierdza, że Noe był postacią dobrze znaną angielskim wolnomularzom.
Pozostałość dawnego rytuału cieśli?
Mimo że wolnomularstwo odwołuje się do niego od XVIII wieku, Noe nie był ani murarzem, ani kamieniarzem, lecz cieślą. Narzędzia masońskie w stopniu Royal Ark Mariner to Topór, Piła i Świdry, co skłania do pytania, czy stopień ten nie wykorzystuje elementów bardzo starych rytuałów formy wolnomularstwa drzewnego, która wyszła z użycia.
Noe budujący Arkę z trzema synami
Royal Ark Mariner jest więc być może jedynie adaptacją tradycji innego rzemiosła do gmachu nowoczesnego wolnomularstwa. Można odnieść takie wrażenie, ponieważ stopień ten wydaje się masońską transpozycją innego rytuału, nie wnoszącą nowej symboliki. Oceńmy sami: kandydat do tego stopnia nie odkrywa innych tajemnic niż Piękno, Siła i Mądrość, po których następują czujność, dyskrecja, miłość braterska, prawda i miłosierdzie. Nie różni się to niczym od nauk loży symbolicznej, które są tu po prostu przedstawione w innym kontekście niż budowa Świątyni. Brak specyficznej treści tego stopnia prawdopodobnie wyjaśnia, dlaczego pozostawał on niezauważony od czasu swojego prawdopodobnego pojawienia się w XVIII wieku, aż do jego reaktywacji przez Mortona Edwardsa około 1871 roku.
Miejsce Royal Ark Mariner wśród Side Degrees dzisiaj
Nawet jeśli pojawił się w XVIII wieku, Royal Ark Mariner wkroczył na scenę w Anglii dopiero około 1871 roku. Jest to bardzo późno w historii rozwoju systemów wysokich stopni, co wyjaśnia, dlaczego jurysdykcja, której podlega, znacznie różni się w zależności od kraju.
W Anglii, jak wspomniano powyżej, Royal Ark Mariner podlega jurysdykcji Wielkiej Loży Masonerii Znaku. Podobnie jest w Australii, Nowej Zelandii i RPA. W Szkocji podlega Najwyższej Wielkiej Kapitule Royal Arch, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych został włączony do Allied Masonic Degrees (Sojusznicze Stopnie Masońskie), a w Kanadzie do stopni kryptycznych.
W Europie kontynentalnej Royal Ark Mariner jest znacznie mniej rozpowszechniony i praktykowany głównie przez członków regularnych obediencji, czyli uznawanych przez Zjednoczoną Wielką Lożę Anglii. Podobnie jak w Anglii, stopień ten jest administrowany przez Wielką Lożę Masonerii Znaku. Dotyczy to w szczególności Francji, Holandii, Niemiec, Austrii i Hiszpanii.
