Pierre Brossolette, wolnomularz i członek ruchu oporu

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Pierre Brossolette przed wojną

Pierre Brossolette urodził się w Paryżu 23 czerwca 1903 roku. Jego ojciec, Léon, był inspektorem szkolnictwa podstawowego w Paryżu, a matka, Jeanne, była córką Francisque’a Viala, który w 1919 roku został inspektorem generalnym szkolnictwa publicznego, a w 1924 roku dyrektorem szkolnictwa średniego. W takim środowisku nauka była oczywiście w wielkim poważaniu; nawet obie siostry Pierre’a uzyskały tytuł agrégée, co było wówczas rzadkością wśród kobiet. Pierre ukończył studia jako najlepszy na roku w École Normale Supérieure w 1922 roku, a w egzaminie agrégation z historii i geografii zajął drugie miejsce. Po odbyciu wyższego przygotowania wojskowego podczas studiów w École Normale Supérieure, wypełnił swoje obowiązki wojskowe i w 1925 roku został awansowany na podporucznika rezerwy.

W 1926 roku poślubił Gilberte Bruel (1905-2004), która w 1946 roku została pierwszą kobietą senatorem we Francji. Mieli dwoje dzieci, Anne i Claude’a, który znany oficjalnie jako Claude Pierre-Brossolette (1928-2017), był sekretarzem generalnym Kancelarii Prezydenta Republiki w latach 1974-1976, a następnie bankierem.

Zaręczyny Pierre’a Brossolette’a i Gilberte Bruel

Pierre Brossolette zajął się wówczas dziennikarstwem, pisząc dla wielu gazet lewicowych. Wstąpił również do Ligi Praw Człowieka oraz Międzynarodowej Ligi Przeciw Antysemityzmowi. 22 stycznia 1927 roku (lub 23 kwietnia, według różnych źródeł) został przyjęty do Loży Émile Zola Wielkiej Loży Francji, a następnie kontynuował działalność w wysokich stopniach REAA (Rytuału Szkockiego Dawnego i Uznanego) w ramach Najwyższej Rady Francji. W 1937 roku wstąpił do loży L’Aurore Sociale na Wschodzie Troyes, podlegającej Wielkiemu Wschodowi Francji. Był bardzo gorliwym wolnomularzem aż do wybuchu wojny.

Już w 1929 roku zaangażował się aktywnie w politykę, wstępując do SFIO (Francuska Sekcja Międzynarodówki Robotniczej, która stała się głównym składnikiem Partii Socjalistycznej założonej w 1969 roku). Wystartował w wyborach parlamentarnych w 1936 roku pod sztandarem Frontu Ludowego, ale nie uzyskał mandatu. Początkowo pacyfista, zmienił zdanie w obliczu wojennych ambicji reżimu hitlerowskiego. Otwarcie krytykował układ monachijski z 1938 roku, a w styczniu 1939 roku został zwolniony z Radio PTT.

Pierre Brossolette podczas wojny

W 1939 roku Pierre Brossolette został zmobilizowany w stopniu porucznika, a następnie awansowany na kapitana. Podczas niemieckiej ofensywy w 1940 roku umożliwił swojemu oddziałowi wycofanie się w porządku i z pełnym uzbrojeniem, za co otrzymał Krzyż Wojenny (Croix de Guerre).

Zimą 1940-1941 dołączył do sieci Musée de l’Homme, jednego z pierwszych ruchów oporu zorganizowanych w strefie okupowanej. Następnie uczestniczył w tworzeniu dwóch innych sieci: Libération-Nord oraz Organisation Civile et Militaire (OCM). Wraz z żoną kupił księgarnię w Paryżu, która służyła jako skrzynka kontaktowa i miejsce spotkań dla Ruchu Oporu.

W nocy z 27 na 28 kwietnia 1942 roku Brossolette potajemnie odleciał do Londynu, aby spotkać się z generałem de Gaulle’em jako przedstawiciel Ruchu Oporu. Przywiózł ze sobą wiele informacji bardzo przydatnych dla Wolnej Francji. Poprosił o powrót do Francji, aby móc przeciągnąć różne osobistości polityczne na stronę Wolnej Francji. Zrobił to z powodzeniem, sprowadzając do Londynu dwie osobistości z SFIO, ale także, co bardziej zaskakujące, Charlesa Vallina (1903-1948), byłego zwolennika Maurrasa, członka katolickiej prawicy, który początkowo złożył przysięgę na wierność reżimowi Vichy. To właśnie Brossolette i Vallin wspólnie oficjalnie wstąpili do Wolnych Sił Francuskich 29 września 1942 roku.

Fałszywa karta tożsamości Pierre’a Brossolette’a

W kontakcie z pułkownikiem Passy (André Dewavrin, 1911-1998, szef wywiadu Wolnej Francji), Brossolette stał się pośrednikiem między Ruchem Oporu w strefie północnej a Londynem, podobnie jak Jean Moulin (1899-1943) pełnił tę rolę dla strefy południowej.

Zrzucony na spadochronie po raz drugi we Francji 27 stycznia 1943 roku, Brossolette zdołał, nie bez trudu, zjednoczyć ruchy oporu strefy północnej w ramach CCZN (Komitetu Koordynacyjnego Strefy Północnej). Komitet ten, założony 26 marca 1943 roku, był ważnym krokiem na drodze do zjednoczenia wszystkich ruchów oporu północy i południa w ramach Krajowej Rady Ruchu Oporu (CNR), która została utworzona przez Jeana Moulina 27 maja 1943 roku.

Po powrocie do Londynu, 18 czerwca 1943 roku Brossolette był jednym z mówców podczas uroczystości rocznicowych Apelu z 18 czerwca w Albert Hall. 13 sierpnia dołączył do de Gaulle’a w Algierze, skąd wyruszył na ostatnią misję do Francji. Jego zadaniem była reorganizacja Ruchu Oporu, który borykał się z problemami w funkcjonowaniu.

Aresztowanie i śmierć Pierre’a Brossolette’a

To właśnie po zakończeniu tej ostatniej misji, po kilku nieudanych próbach ewakuacji, Brossolette został aresztowany przez armię niemiecką na wybrzeżu Bretanii w lutym 1944 roku. Był więziony w Kommandantur w Rennes, zanim został zidentyfikowany przez SD (Sicherheitsdienst, służbę wywiadowczą SS) 16 marca 1944 roku. Brossolette został następnie przeniesiony do siedziby Gestapo w Paryżu, wraz z Émile’em Bollaertem (1890-1978), innym przywódcą Ruchu Oporu aresztowanym wraz z nim.

Obaj mężczyźni byli torturowani przez dwa dni, a 22 marca 1944 roku, wykorzystując nieuwagę strażnika, Brossolette wyskoczył przez okno. Ciężko ranny, został przewieziony do szpitala Salpêtrière, gdzie zmarł około godziny 22:00. Nie wydał nikogo, a jedynym nazwiskiem, które ujawnił swoim oprawcom, było jego własne. Został skremowany 24 marca 1944 roku, a jego prochy złożono na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu.

Nie sposób nie porównać tragicznego końca Pierre’a Brossolette’a ze śmiercią Hirama, tak jak przedstawia ją legenda masońska: obaj woleli umrzeć, niż zdradzić sekret, który posiadali.

Dziedzictwo Pierre’a Brossolette’a

Po wyzwoleniu Pierre Brossolette był bezsprzecznie największą postacią Ruchu Oporu. Ostatecznie jednak wyżej postawiono Jeana Moulina, również torturowanego przez Gestapo i zmarłego w lipcu 1943 roku podczas transportu do Niemiec. To prochy Jeana Moulina generał de Gaulle, ówczesny prezydent Republiki, zdecydował się przenieść do Panteonu w 1964 roku. Dlaczego doszło do tego względnego wymazania pamięci o Pierre’u Brossolette’cie? Z kilku powodów o charakterze raczej politycznym. Władza chciała stworzyć mityczną narrację dotyczącą Wyzwolenia i pragnęła wspierać ideę jednego przywódcy wewnętrznego Ruchu Oporu, który stanowiłby odpowiednik przywódcy Ruchu Oporu w Londynie, czyli generała de Gaulle’a. Ale dlaczego Moulin, a nie Brossolette? Brossolette był prawdopodobnie zbyt lewicowy, a przede wszystkim zawsze chciał trzymać partie polityczne, które uważał za odpowiedzialne za klęskę 1940 roku, z dala od ruchów oporu, podczas gdy Moulin bardzo dobrze się z nimi ułożył. Można przypuszczać, że niektórzy przywódcy partyjni żywili do niego pewną urazę Sklep.

Pierre Brossolette przed emblematem Wolnej Francji

Pierre Brossolette był jednak honorowany w całej Francji; prawie 500 ulic nosi jego imię w całym kraju, podobnie jak wiele publicznych placówek oświatowych. Wolnomularstwo również o nim nie zapomniało – dwie loże noszą jego imię: Loża Pierre Brossolette-Compagnon de la Libération Wielkiej Loży Francji oraz loża Pierre Brossolette-Terre des Hommes Wielkiego Wschodu Francji. Wielka Loża nazwała również swój krąg wykładów publicznych imieniem Condorcet-Brossolette, a w 2014 roku ochrzciła swoją Wielką Świątynię przy Rue Puteaux w Paryżu mianem Świątyni Pierre’a Brossolette’a.