Symbolika rękawiczek masońskich

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Pochodzenie symbolicznych rękawiczek w wolnomularstwie

W poprzednim artykule poruszyliśmy już temat pochodzenia symbolicznych rękawiczek noszonych w wolnomularstwie. Przypomnijmy jednak najważniejsze elementy. Niezaprzeczalnie rękawiczki mają korzenie operatywne: nawet dzisiaj wiele zawodów, w tym budowlane, wymaga noszenia rękawiczek ochronnych. Głównym celem rękawiczek jest oczywiście ochrona dłoni osoby, która je nosi. Ochrona przed uderzeniami i skaleczeniami, ale także przed gorącem materiałów, substancjami toksycznymi czy infekcjami. Zbyt długo trwałoby wyliczanie wszystkich profesji, w których – podobnie jak w wolnomularstwie – noszenie rękawiczek jest obowiązkowe z powodów, które nie mają nic wspólnego z symboliką.

Nie jest jednak pewne, czy u dawnych budowniczych rękawiczki miały znaczenie symboliczne, tak jak ma to miejsce w dzisiejszym wolnomularstwie. Choć na średniowiecznych ilustracjach i iluminacjach narzędzia używane przez robotników i mistrzów budowlanych są przedstawione bardzo szczegółowo, nie można tego powiedzieć o rękawiczkach, które często nawet się nie pojawiają. Czy oznacza to, że rękawiczki, szeroko stosowane w innych grupach (cechach, rycerstwie, Kościele, na dworze…), nie były uważane za znak rozpoznawczy murarzy? A może wręcz przeciwnie – miały dla nich tak głębokie znaczenie symboliczne, że woleli ich nie eksponować? Prawdopodobnie nigdy nie dowiemy się tego z całą pewnością.

Znaczenie białych rękawiczek dla wolnomularzy

Rytualne użycie symbolicznych rękawiczek w wolnomularstwie można po raz pierwszy zidentyfikować w Anglii pod koniec XVII wieku. Pierwsza wzmianka o nich znajduje się w „The Natural History of Staffordshire”, opublikowanej w 1686 roku przez Roberta Plota, przyrodnika, kustosza Ashmolean Museum w Oksfordzie i przyjaciela Eliasa Ashmole’a, wybitnego wolnomularza, którego niektórzy autorzy błędnie przedstawiają jako twórcę wolnomularstwa spekulatywnego. Według opisu Plota, przed przyjęciem do loży przyszły wolnomularz ofiarowywał każdemu obecnemu Bratu parę rękawiczek, a także drugą parę dla jego żony, oraz opłacał poczęstunek, który odbywał się przed ceremonią. Zwyczaj ten potwierdza katechizm „A Mason’s Examination” z 1723 roku, z tą różnicą, że oprócz dwóch par rękawiczek nowy Uczeń ofiarowywał każdemu członkowi loży skórzany fartuch. Ten zapis pojawia się również w Konstytucjach Andersona z 1723 roku, w rozdziale 7, jednak nie wspomniano tam o rękawiczkach dla kobiet. Inny katechizm, „The Mystery of Free-Masonry” (1730), uczy nas również, że strój wolnomularza składa się z fartucha i rękawiczek. Na razie jednak nie ma mowy o kolorze rękawiczek. Można przypuszczać, że były białe, ale zostało to doprecyzowane dopiero w „Masonry Dissected” Samuela Pritcharda (1730). To właśnie w tym słynnym ujawnieniu tajemnic dowiadujemy się, że w stopniu Mistrza 15 mistrzów wysłanych na poszukiwanie ciała Hirama otrzymało od Salomona białe rękawiczki i fartuchy.

Aby dowiedzieć się więcej, przeczytaj nasz kompletny przewodnik po rękawiczkach masońskich.

Pierwsze rytualne zastosowania rękawiczek masońskich (1686–1730)

Symbolika rękawiczek w angielskim wolnomularstwie

Nie znamy symbolicznego znaczenia, jakie rękawiczki mogły mieć w dawnym angielskim wolnomularstwie spekulatywnym, ale staje się jasne, że dla Wielkiej Loży Londynu z 1717 roku (a prawdopodobniej 1721 roku) biel rękawiczek stała się znakiem niewinności w nawiązaniu do legendy o morderstwie Hirama.

Sklep oferuje szeroki wybór rękawiczek masońskich: białych, kolorowych oraz ze skóry. Zobacz kolekcję.

Rytuały angielskie pozostały wierne temu zwyczajowi w sposób, który może zaskoczyć niejednego wolnomularza z kontynentu. W angielskim wolnomularstwie noszenie rękawiczek masońskich jest obowiązkowe w Wielkiej Loży, ale nie w lożach partykularnych. Z zasady rękawiczki są zarezerwowane dla Mistrzów. Uczniowie i Czeladnicy mogą nosić białe rękawiczki, jeśli loża tak zdecyduje, ale nie jest to obowiązkowe. Oficjalne angielskie rytuały są zresztą jasne w tej kwestii: podczas przyjęcia nowy Uczeń otrzymuje tylko biały fartuch, którego kolor oznacza oczywiście niewinność i szczerość, ale nigdzie nie ma mowy o wręczeniu rękawiczek.

W angielskim wolnomularstwie noszenie białych rękawiczek wydaje się mieć zatem tylko jedno znaczenie symboliczne: reprezentują one niewinność Mistrzów, którzy wyruszyli na poszukiwanie Hirama, i oznaczają, że wszyscy Mistrzowie (a ewentualnie wszyscy wolnomularze) są niewinni tego morderstwa.

Symbolika rękawiczek we francuskim wolnomularstwie

Rola rękawiczek jest zupełnie inna w wolnomularstwie kontynentalnym, zwłaszcza francuskim. Od najstarszych znanych rękopisów masońskich w języku francuskim (Rękopis z Berna i Rękopis Luqueta z lat 40. XVIII wieku), rytuały francuskie są zgodne: pod koniec ceremonii przyjęcia nowy Uczeń otrzymuje nie tylko fartuch, ale także białe rękawiczki dla siebie oraz drugą parę, przeznaczoną dla kobiety, którą najbardziej szanuje. Jeśli chodzi o jego własne rękawiczki, ich biel tłumaczy się zachętą, by „nigdy nie zanurzał swoich dłoni w błotnistych wodach występku”. Jeśli chodzi o parę rękawiczek dla kobiety, uzasadnia się to hołdem składanym kobietom, które nie mogą być przyjmowane do wolnomularstwa, ale są przez nich szanowane.

Jesteśmy bardzo daleko od zwyczajów angielskich. Biel rękawiczek pozostaje oczywiście znakiem niewinności i czystości, ale staje się prostym nakazem moralnym o charakterze ogólnym, bez związku z legendą o Hiramie. Jeśli chodzi o rękawiczki dla kobiet, jest to ciekawa pozostałość dawnego angielskiego zwyczaju, zgodnie z którym nowy Uczeń ofiarowywał rękawiczki członkom loży i ich żonom. Może to być znak typowo francuskiej galanterii, ale nie ma to żadnego masońskiego wymiaru symbolicznego.

Ewolucja roli rękawiczek w XVIII wieku

Wolnomularstwo zaczęło rozprzestrzeniać się we Francji w latach 20. XVIII wieku, a to nowe podejście do rękawiczek masońskich jest poświadczone już od lat 40. XVIII wieku. Dlaczego tak szybka zmiana? Prawdopodobnie rękawiczki zostały wyeksponowane przez francuskich wolnomularzy w ten sam sposób, w jaki przyjęli oni noszenie kapelusza i szpady w loży: były to zewnętrzne oznaki szlachectwa, a francuscy wolnomularze, nosząc je wszyscy, chcieli podkreślić równość, która powinna między nimi panować. Rękawiczki były również akcesorium duchowieństwa i były uroczyście wręczane biskupowi podczas jego konsekracji. Nie jest zaskakujące, że ten dodatek został przejęty przez francuskie wolnomularstwo, którego duża część w XVIII wieku była ożywiona tendencjami mistycznymi.

Wymiar mistyczny i operatywny

To prawdopodobnie z tej mistycznej atmosfery rękawiczki zyskały w wolnomularstwie francuskim, a szerzej europejskim, rodzaj aury, którą można by określić jako magiczną. Z przedmiotu symbolicznego rękawiczki często stawały się przedmiotami rytualnymi, w najbardziej magicznym i operatywnym tego słowa znaczeniu. Jules Boucher mógł napisać („La symbolique maçonnique”, Dervy, 1948, s. 313): „Wiadomo z całą pewnością, że z końcówek palców emanuje realny magnetyzm, a dłonie w białych rękawiczkach mogą przepuszczać jedynie przekształcony i dobroczynny magnetyzm”. Doceniamy to „wiadomo z całą pewnością” i charytatywnie unikniemy pytania autora, w jaki sposób rękawiczki, najczęściej z bawełny, mogą „filtrować” magnetyzm!