Kamień w wolnomularstwie – Sklep Masoński

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Kamień Surowy Ucznia

Już od momentu inicjacji Uczeń odkrywa Kamień w postaci Kamienia Surowego. Uczy się, że on sam jest tym Kamieniem Surowym, nad którym musi pracować, aby usunąć nierówności, nadać mu kształt i uczynić go gotowym do włączenia w wielki projekt budowy Świątyni.

Kamień Surowy kryje w sobie ogromny potencjał, który wciąż jest przysłonięty przez nieprzejrzystość i ciężar konkretnej rzeczywistości. Dopiero wytrwała praca Ucznia zacznie nadawać temu Kamieniowi kształt i wyznaczy mu miejsce, które jest mu przeznaczone w budowli. Ponieważ nie wszystkie Kamienie są takie same i nie każdy nadaje się do obróbki. Dlatego też należy zrozumieć naturę Kamienia, zanim zacznie się nad nim pracować.

Dlatego w Rytach, które umieszczają alchemiczną formułę V.I.T.R.I.O.L. w Komnacie Rozmyślań, można powiedzieć, że praca nad Kamieniem rozpoczyna się już w tym momencie. “Visita Interiorem Terrae Rectificandoque Invenies Occultum Lapidem” – “Odwiedź wnętrze ziemi, a oczyszczając, znajdziesz ukryty kamień”. Na pierwszy rzut oka mowa tu o Kamieniu Filozoficznym, ale ten symbolizm, być może zbyt specyficznie alchemiczny, kryje w sobie niewątpliwie prostszą rzeczywistość, bliższą procesowi inicjacyjnemu w wolnomularstwie: zanim nauczymy się obrabiać Kamień Surowy, ciosać go i polerować, aż stanie się idealnym Kamieniem Sześciennym, czyż nie musimy najpierw znaleźć samego Kamienia? Praca nad Kamieniem Surowym zaczyna się zatem od uświadomienia sobie, kim jesteśmy, co możemy i kim chcemy się stać.

Jest to dokładnie tak, jak w krótkiej bajce o “koniu w kamieniu”, przytoczonej przez Marie Christine Barrault w jej książce pod tym samym tytułem: Artyście zlecono wykonanie rzeźby przeznaczonej do dużego kompleksu. Pewnego ranka przed zdumionymi dziećmi złożono ogromny blok kamienia. Rzeźbiarz zabrał się do pracy, podczas gdy dzieci rozjechały się na wakacje. Powrót do szkoły sprowadził je z powrotem, a dzieci odkryły wspaniały posąg konia. Rzeźbiarz był blisko swojego dzieła. Mały chłopiec zwrócił się do niego: “Proszę pana, piękny jest ten koń, ale powiedz mi, skąd wiedziałeś, że koń jest w środku kamienia?”.

V.I.T.R.I.O.L. to nauka “słuchania” Kamienia, którym jesteśmy.

Kamień Sześcienny Czeladnika

Zrozumiawszy naturę swojego Kamienia, Czeladnik, uzbrojony w nowe narzędzia i wzbogacony o wiedzę z zakresu geometrii, może kontynuować zadanie. Celem, jeśli wierzyć rytuałom, jest osiągnięcie idealnego Kamienia Sześciennego, który będzie mógł harmonijnie wkomponować się w inne kamienie budowli.

W symbolicznej logice budowania jest to całkowicie spójne. Jednak ograniczeniem tego symbolizmu jest wrażenie uniformizacji, jakie może wywoływać. Czy celem wolnomularstwa jest tworzenie ludzi ściśle identycznych, wymiennych, jak kamienie, z których buduje się gmach? Z pewnością nie. Doskonałość sześcianu jest abstrakcją symboliczną, której nie należy brać dosłownie. Ta geometryczna doskonałość jest raczej symbolem kompatybilności wszystkich tych, którzy nauczyli się siebie poznawać i doskonalić, ich zdolności do łączenia się i współpracy w harmonijny sposób.

Jeśli Czeladnik naprawdę odkrył swój własny kamień, nadanie mu idealnie sześciennego kształtu nigdy nie sprawi, że stanie się on identyczny z jakimkolwiek innym; jednak praca ta jest konieczna, aby wspólna budowa była możliwa, ponieważ wolnomularstwo nie jest mistycyzmem, lecz dziełem zbiorowym. Nie jest się wolnomularzem w pojedynkę.

A co z Kamieniem Sześciennym ze szpicem?

Wiele rytuałów precyzuje szczegół dotyczący kształtu Kamienia Sześciennego: miałby to być Kamień Sześcienny ze szpicem. Często jest on tak przedstawiany na dywanach lożowych. O co tak naprawdę chodzi? Czy ten Kamień Sześcienny ze szpicem ma uzasadnienie architektoniczne i symboliczne?

Z punktu widzenia architektury trudno dostrzec użyteczność Kamienia Sześciennego ze szpicem do wznoszenia murów. Co najwyżej mógłby służyć do wykonywania okładzin zewnętrznych z boniowaniem, czyli muru, którego zewnętrzna powierzchnia kamieni jest wypukła, a w tym przypadku zgodnie z formą zwaną “diamentowym szpicem”. Technicznie jednak wypukła część boniowania odpowiadała części kamienia leżącej na ziemi podczas ciosania, która była pozostawiana w stanie surowym i wykańczana dopiero po wzniesieniu muru. Nikt więc nigdy nie ciosał kamienia sześciennego ze szpicem jako takiego.

Skąd więc wziął się ten Kamień Sześcienny ze szpicem? Przede wszystkim należy zauważyć, że jest on całkowicie nieobecny w starych angielskich dokumentach masońskich i nie należy do symboliki rytów anglosaskich. Wzmianki o tym kamieniu znajdujemy tylko w rytuałach francuskojęzycznych, dopiero od lat 40. XVIII wieku (rękopis z Berna, ok. 1740-1744; rękopis Luquet ok. 1745; ujawnienie “Le Sceau Rompu”, 1745). Według tych rytuałów służy on Czeladnikom do ostrzenia narzędzi.

Ten wynalazek – bo nim właśnie jest – opiera się na trzech błędach lub nieporozumieniach. Po pierwsze, prawdopodobna błędna interpretacja grafiki Kamienia Sześciennego widniejącej na francuskich dywanach lożowych z XVIII wieku: kamień sześcienny w trzech wymiarach może rzeczywiście sprawiać wrażenie posiadania szpica.

Po drugie, próba interpretacji tej osobliwości na podstawie błędnego tłumaczenia lub zrozumienia elementu znanego z angielskiego wolnomularstwa, potwierdzonego przez rękopis “Wilkinson” z 1727 roku. W dokumencie tym dowiadujemy się, że pewien specjalny blok (“Dented Asler”, od “Dented Ashlar”) służy Czeladnikowi do sprawdzania (“try”) swoich “biżuteria lożowa” (“Iewells”, od “Jewels”), a “ruchome biżuteria” opisane przez “Wilkinsona” to ekierka, poziomica i pion. Ale czym jest “Dented Ashlar”? Jeśli we współczesnym angielskim “to dent” oznacza “wgnieść”, “zrobić wgłębienie”, “naznaczyć powierzchnię tępym przedmiotem”, to w nowożytnym angielskim (czyli angielskim używanym między XV a XVIII wiekiem) oznaczało to “zrobić nacięcie na krawędzi przedmiotu”. “Dented Ashlar” był więc wyskalowanym blokiem, który służył jako wzorzec do sprawdzania prostoliniowości narzędzi takich jak ekierka, poziomica, pion i prawdopodobnie określał długość węgielnicy.

Niektóre narzędzia były więc przykładane do tego Kamienia Sześciennego, ale w celu sprawdzenia, a nie ostrzenia. Skąd więc wziął się ten fantazyjny pomysł ostrzenia? Z trzeciego nieporozumienia: dywany lożowe często przedstawiały Kamień Sześcienny zwieńczony narzędziem w kształcie siekiery, z ostrzem umieszczonym blisko “szpica”. Francuscy wolnomularze, nie mając kluczy do zrozumienia tego, wywnioskowali, że Kamień służył do ostrzenia narzędzia. Ale to narzędzie to po prostu młotek murarski lub dłuto, będące jedynie operatywnym wspomnieniem czasów, gdy rzeczywiście ciosano kamień takimi narzędziami, a nie młotkiem masońskim i dłutem, które są narzędziami rzeźbiarza.

Kamień Sześcienny ze szpicem nie ma więc żadnego operatywnego uzasadnienia i pokazuje, że wolnomularstwo rozwijające się we Francji w XVIII wieku nie miało już wiele wspólnego z tradycją dawnych budowniczych. Jednak ten bardzo szczególny kamień nie jest przez to pozbawiony znaczenia symbolicznego.

Czym jest Kamień Sześcienny ze szpicem, jeśli nie sześcianem, do którego dodano piramidę? Sześcian, oparty na liczbie cztery, jest trójwymiarową symbolizacją świata materialnego. Piramida natomiast wychodzi od kwadratu materii, aby poprzez wznoszenie się osiągnąć punkt jedności. A ten pojedynczy punkt zakłada koło. Kamień Sześcienny ze szpicem mógłby zatem oznaczać “przejście od ekierki do cyrkla” i miałby swoje miejsce raczej w trzecim stopniu niż w drugim. Pozwoliłoby to na posiadanie Kamienia dla każdego z trzech stopni symbolicznych, co obecnie nie ma miejsca.

Kamień Sześcienny ze szpicem można również rozumieć jako symbol Światła, które informuje Materię. Kształt tego kamienia przypomina bowiem kształt egipskich piramid i obelisków: bardzo prawdopodobne jest, że starożytni Egipcjanie ucieleśnili w tej formie zstępujące promienie Słońca. Interpretowany w ten sposób, Kamień Sześcienny ze szpicem miałby swoje miejsce zarówno w drugim, jak i trzecim stopniu. W stopniu Czeladnika to zstępujące Światło można by powiązać z Płonącą Gwiazdą, jako Zasadą Twórczą i Porządkującą świata. A w stopniu Mistrza Światło to można by rozumieć jako Zasadę Regenerującą, która transcenduje śmierć.