Geneza Delty masońskiej
Od kogo wolnomularstwo zapożyczyło symbol Delty, ozdobionej Okiem lub niekiedy hebrajskim Tetragramem (יהוה, czyli JHWH)? Bez wątpienia z tradycji chrześcijańskiej. Jest pewne, że Delta w formie trójkąta równobocznego jest wymownym symbolem Boga w Trójcy Jedynego. Pamiętajmy, że choć wolnomularstwo rozwinęło się głównie w XVIII wieku, narodziło się w XVII stuleciu, w epoce zwanej barokiem. W tamtym czasie zarówno Kościół katolicki, jak i kościoły wywodzące się z Reformacji często wykorzystywały Deltę z hebrajskim Tetragramem lub Okiem do zdobienia swoich świątyń i ołtarzy.
Jednak idea boskiego trójpodziału, symbolizowana niekiedy trójkątem, jest znacznie starsza niż chrześcijaństwo. Egipt czcił swoich bogów w formie triad, z których najsłynniejszą tworzą Ozyrys, Izyda i Horus, lecz dla wolnomularzy najbardziej znacząca jest prawdopodobnie Triada z Memfis: Ptah („Ten, który stwarza” = Mądrość), jego małżonka Sechmet („Potężna” = Siła) oraz ich syn Nefertem („Piękno Zasady Stwórczej” = Piękno). Panteon indyjski zdominowany jest przez Brahmę (stwórcę), Wisznu (zachowawcę) i Śiwę (niszczyciela). W Persji Ahura Mazda, zasada transcendentna, rodzi dwie przeciwstawne zasady: Spentę Mainju (Ducha Świętego) i Angra Mainju (lub Arymana, Złego Ducha). Przykłady triad w dawnych cywilizacjach można mnożyć bez końca.
Boskość postrzegana w kategoriach trójpodziału i symbolizowana przez trójkąt pojawia się również u greckich filozofów: według Plutarcha filozof Ksenokrates symbolizował boga trójkątem równobocznym, który jest doskonały, gdyż posiada równe boki i kąty; Geniusze (czyli ludzie wybitni, bohaterowie…) byli porównywani do trójkątów równoramiennych o niepełnej doskonałości, natomiast zwykli śmiertelnicy byli jedynie trójkątami różnobocznymi.
Delta w wolnomularstwie
Nasiąknięci kulturą chrześcijańską pierwsi wolnomularze zaczerpnęli Deltę z barokowej ikonografii, jednak nie było to zwykłe estetyczne zapożyczenie. Jako figura geometryczna, trójkąt oferował im racjonalny i abstrakcyjny symbol bóstwa, doskonale pasujący do Wielkiego Architekta Wszechświata – pojęcia często teistycznego, a najczęściej deistycznego, którym określali Zasadę Stwórczą z perspektywy bardziej filozoficznej niż religijnej.
Wolnomularstwo opiera znaczną część swojej symboliki na liczbach i geometrii. Trójkąt zajmuje więc w nim uprzywilejowane miejsce, będąc pierwszą figurą geometryczną. Trójka jest zatem pierwszą liczbą, z którą wolnomularz spotyka się już w stopniu Ucznia.
Delta masońska jest być może najbardziej oczywistą materializacją zasady trójpodziału w wolnomularstwie, przynajmniej w obrządkach kontynentalnych, gdzie umieszcza się ją na Wschodzie loży, nad Czcigodnym, a często pojawia się ona również na jego naszyjniku długim. Świetlista Delta, która rozjaśnia lożę, najczęściej ozdobiona jest Okiem, ale czasami (zwłaszcza w Wysokich Stopniach) może zawierać hebrajski Tetragram. Warto zauważyć, że w Obrządku Szkockim Rektyfikowanym Świetlista Delta nie posiada żadnego symbolu, lecz jest otoczona promieniami światła z inskrypcją „Et tenebræ eam non comprehenderunt”, co stanowi nawiązanie do 5. wersetu 1. rozdziału Ewangelii św. Jana („et lux in tenebris lucet, et tenebræ eam non comprehenderunt” – „a światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła”).
Który trójkąt wybrać?
Jakie powinny być proporcje tej Delty? W lożach i na dekoracjach masońskich można zobaczyć wszystko. Wydaje się jednak, że dominują dwa rodzaje trójkątów: trójkąt równoboczny oraz trójkąt zbudowany w oparciu o Złotą Liczbę, czyli trójkąt równoramienny z kątem wierzchołkowym 108° i kątami przy podstawie 36°. Nie chodzi tu o względy estetyczne, lecz o interpretację symboliczną.
Trójkąt równoboczny (obowiązkowy w Obrządku Szkockim Rektyfikowanym) kładzie nacisk na doskonałość Istoty Najwyższej samej w sobie, podczas gdy trójkąt równoramienny zbudowany w oparciu o Złotą Liczbę odzwierciedla raczej porządek geometryczny rządzący wszechświatem, Prawo Uniwersalne i Naturalne. Można by zatem przypuszczać, że trójkąt równoboczny lepiej pasuje do lóż o wrażliwości teistycznej lub chrześcijańskiej, a drugi – do lóż bardziej deistycznych lub racjonalistycznych. Byłoby to jednak uproszczenie, gdyż symbol trójkąta wykracza poza ten podział. Można natomiast rozważyć używanie trójkąta równobocznego w loży Uczniów, a trójkąt zbudowany w oparciu o Złotą Liczbę zarezerwować dla Czeladników, którzy odkryli Złotą Liczbę wraz z Płonącą Gwiazdą.
Wszechobecność Delty w wolnomularstwie
Choć na pierwszy rzut oka Delta masońska może wydawać się jedynie symbolem Wielkiego Architekta Wszechświata, w rzeczywistości tak nie jest, ponieważ struktura trójpodziału jest w wolnomularstwie wszechobecna. Delta masońska może symbolizować wiele innych triad, bardziej filozoficznych lub moralnych, takich jak Przeszłość-Teraźniejszość-Przyszłość, Mądrość-Siła-Piękno, Myśl-Działanie-Realizacja, a także przypominać maksymę: „Dobrze myśleć, dobrze mówić, dobrze czynić”.
