Pion w wolnomularstwie

Aleksandra Kamińska
Ekspert ds. produktów i zakupów z ponad 15-letnim doświadczeniem w handlu

Pion czy ołowianka?

Niektóre rytuały masońskie częściej wspominają o ołowiance niż o pionie, jednak nie są to dokładnie te same narzędzia. Ołowianka ma większe wymiary i służy do sprawdzania pionu ważnych konstrukcji, takich jak mur czy filar; pion, mniejszy, umieszcza ołowiankę w drewnianym stelażu (w wolnomularstwie zazwyczaj w kształcie łuku) i służy do sprawdzania pionu mniejszych obiektów, takich jak ciosany kamień.

Zasada działania obu narzędzi pozostaje jednak taka sama: oba służą do weryfikacji pionu i wykorzystują grawitację (jedno ze znaczeń przypisywanych literze G w niektórych rytuałach masońskich Rytu Francuskiego). W dawnych angielskich katechizmach masońskich XVIII wieku pion jest często wymieniany, zawsze jednak w relacji do dwóch innych narzędzi: poziomicy i ekierki. Te trzy narzędzia wyznaczają trójwymiarową przestrzeń, w której znajduje się wolnomularz: ekierka wyznacza na ziemi prostokątną podstawę bryły, której pionową i poziomą prostoliniowość gwarantują pion i poziomica. Dawne rytuały masońskie precyzują również, że znaki wolnomularskie wykonuje się za pomocą ekierki, pionu i poziomicy, co jest prawdą: stopy ustawia się w ekierkę, ciało jest wyprostowane zgodnie z pionem, a poziomica kieruje ruchem ramion.

Pion wskazany przez to narzędzie to nie tylko kwestia techniczna niezbędna w sztuce budowlanej; nabiera on innego wymiaru, gdy łączy się go z pracą, którą Uczniowie wykonują pod uważnym okiem Drugiego Dozorcy. Ciężarek przymocowany do sznurka pionu nieuchronnie kieruje się ku środkowi Ziemi, przypominając o pracy nad introspekcją, która jest pierwszym zadaniem Ucznia (i która pozostaje oczywiście niezbędna dla wolnomularzy wszystkich stopni).

Pion przypomina zatem, że zanim został przyjęty do grona wolnomularzy, Uczeń zstąpił w głąb Ziemi podczas czasu odosobnienia w Komorze Rozmyślań, co materializuje dewizę V.I.T.R.I.O.L. (Visita interiorem terrae rectificandoque invenies occultum lapidem – Odwiedź wnętrze Ziemi, a oczyszczając, znajdziesz ukryty kamień), która widnieje w tej Komorze w wielu rytach masońskich. Wolnomularz jest zaproszony do odkrywania samego siebie w swoich najbardziej tajemniczych głębiach, nie w sposób egocentryczny, lecz po to, by otworzyć się na świat i innych.

Albowiem ołowianka pionu ma dwa końce: jeden jest przyciągany do środka Ziemi przez ciężar ołowiu, podczas gdy drugi pozostaje zawieszony w tym, co można by nazwać Niebem. Jeśli wolnomularz jest zaproszony do zejścia do serca Ziemi, to po to, by lepiej z niego powrócić i dosięgnąć Nieba. „Poznaj samego siebie, a poznasz wszechświat i bogów” – głosiło hasło inicjacyjne Świątyni w Delfach, z którego wolnomularze czerpali naturalną inspirację.

Tradycja chińska jako źródło inspiracji

Pion wskazuje nam orientację w przestrzeni, o której czasem zapomina się w wolnomularstwie, faworyzującym głównie dwuwymiarową orientację czterech stron świata. Przywołanie Zenitu i Nadiru, które wskazują wymiar pionowy, pojawia się w instrukcjach, a czasem w rytuale otwarcia Prac, jednak często nie jest szczególnie zgłębiane ani wykorzystywane.

Chińska tradycja duchowa jest na to bardzo wyczulona i może dostarczyć wolnomularzom niezwykle interesujących ścieżek refleksji. Choć wszechświat opisuje się tam w kategoriach „Dziesięciu Kierunków” (cztery strony świata, cztery punkty pośrednie oraz oś pionowa w górę i w dół), szczególny nacisk kładzie się na pion, rozumiany jako fundament liczby Trzy.

Ideogram oznaczający Trzy przedstawia trzy poziome kreski, z których środkowa jest krótsza. Dolna kreska reprezentuje Ziemię, górna Niebo, a środkowa, krótsza, symbolizuje Człowieka – miejsce spotkania Nieba i Ziemi. Człowiek jest zatem łącznikiem między Niebem a Ziemią, pozostaje w napięciu między tymi dwiema rzeczywistościami i zawsze dąży do wyrównania, aby działać (a raczej „nie działać”, jak powiedzieliby Chińczycy) zgodnie z Prawem Uniwersalnym. Dlatego też postawą wyjściową wszystkich form wewnętrznych sztuk walki (takich jak Taiji Quan) czy praktyk psychofizycznych jak Qi Gong jest idealny pion: stopy złączone i zakorzenione w Ziemi, kręgosłup wyciągnięty ku Niebu, broda lekko wciągnięta, jakby niewidzialna nić ciągnęła ćwiczącego za czubek głowy. Stojąc w ten sposób, Człowiek zajmuje swoje miejsce we wszechświecie i z tej pozycji może zacząć rozwijać swój ruch, który, jeśli jest zgodny z Prawem Uniwersalnym, zostanie określony jako „nie-działanie”. Uwaga: „nie-działanie” nie oznacza nicnierobienia, lecz działanie zgodnie z Tao, Prawem Uniwersalnym. W przeciwieństwie do tego, każde chaotyczne działanie oparte na ego będzie określane jako „działanie”.